Aliya Moldagulova

Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova (1925-yil 25-oktyabr — 1944-yil 14-yanvar) — Ikkinçi jahon uruşida Qizil Armiya safida xizmat qilgan qozoq snayperi. 1944-yil 14-yanvarda jangda olgan jarohatlaridan vafot etgan, unga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

Aliya 1925-yil 25-oktyabrda Bulak qişloğida (hozirgi Qozoğistonning Aqtöbe viloyati Xobdin tumani) tuğilgan. Otasi Nurmuhamet Sarkulov, onasi Marzhan edi; uning Bagdat ismli ukasi ham bölgan. 1933-yilgi oçarçilik paytida onasi kartoşka qoldiqlarini yiğayotganida qorovul tomonidan otib öldirilgan. Köp ötmay ukasi ham ikki yoşida vafot etgan. Otasi zodagonlar avlodi sifatida sovet hokimiyati ta'qibiga uçragan.

Onasi vafotidan keyin Aliya bir yil qişloq kezib yurgan, söng amakisi Aubakir Moldagulov uni buvisi qölida tarbiyalaş uçun Olmaotaga olib ketgan. Qisqa vaqt Aulie-Ata şahridagi 11-maktabda öqigan. 1935-yilda amakisi Harbiy transport akademiyasiga öqişga qabul qilingaç, oila Moskvaga, bir neça yildan söng akademiya bilan birga Leningradga köçgan. 1939-yilning kuzida 14 yoşli Aliya 46-sonli maktab-internatga berilgan.

Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 1941-yil iyunda amakisining oilasi evakuatsiya qilingan, Aliya esa Leningradda qolişni tanlagan. 1942-yil martida bolalar uyi bilan qamal qilingan Leningraddan Yaroslavl viloyatidagi Vyatskoye qişloğiga ketgan. Oktyabrda Rybinsk aviatsiya texnikumiga kirgan, lekin frontga ketiş haqida ariza berib, 1942-yil 21-dekabrda texnikumdan çiqarilgan.

U snayperlar tayyorlaş markaziy maktabining birinçi qabuliga kirgan. Maktabda unga “Komsomol MQdan a'lo otgani uçun” yozuvli nomli miltiq topşirilgan. 1943-yil 23-fevralda harbiy qasamyod qilgan, iyulda 22-armiyaning 54-alohida miltiq brigadasiga snayper sifatida jönatilgan. Rus Vikipediyasiga köra, u 78 duşman askari va zobitini yöq qilgan; inglizça maqolada “30 dan ortiq” deyilgan. Hamjangi Ya. K. Prokopenkova eslaşiça, oktyabrga kelib uning hisobida 32 duşman bor edi. Hamkasbi N. A. Matveeva uning yaradorlarni jang maydonidan olib çiqib, birinçi yordam körsatganini yozgan.

1944-yil yanvarida brigada Novosokolniki şahri yaqinida, Nasva bekati hududida hujumga ötgan. Hujum töxtab qolgan paytda Aliya örnidan turib, “Birodarlar, askarlar, ortimdan!” deb xitob qilgan. U kun davomida duşman qarşi hujumlarini uç marta qaytarişda qatnaşgan. Qölidan yaralangaç ham qöl jangida iştirok etgan, nemis zobiti uni yana yaralagan; u zobitni yöq qilgan, ammo yarasi ölimga olib kelgan. 1944-yil 4-iyunda unga vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni va Lenin ordeni berilgan.

2013-yilda Pskov ölkaşunoslari uning qabri böş ekanini ma'lum qilişgan. Qazişmalarda topilgan qoldiqlar qozoğistonlik genetiklar xulosasiga köra unga tegişli emas.

Aqtöbeda uning nomidagi köça va haykal, Olmaotada 1997-yilda örnatilgan haykal bor; Sankt-Peterburg, Moskva va boşqa şaharlardagi köçalarga, Leningraddagi bir maktabga nomi berilgan. 1995-yilda Qozoğistonda poçta markasi çiqarilgan. Rus Vikipediyasiga köra, Xobdin tumanidagi Aliya auli, Aqtöbe xalqaro aeroporti uning nomini olgan, Aqtöbeda yodgorlik muzeyi mavjud. Unga 1978-yildagi “Aliya” baleti, 1970-yilgi hujjatli film va 1985-yilgi “Snayperlar” badiiy filmi bağişlangan.