Bauirjan Momişuli

Bauirjan Momişuli (qozoqça: Bauirjan Momişұli; 1910-yil 24-dekabr — 1982-yil 10-iyun) — qozoq-sovet harbiy xizmatçisi va muallif. Vafotidan söng Sovet Ittifoqi Qahramoni va Qozoğiston xalq qahramoni unvonlari bilan taqdirlangan.

Uning tuğilgan joyi haqida manbalarda turliça ma'lumot bor. Özbekça va inglizça Vikipediyaga köra, u hozirgi Jualiy tumanidagi, bugun taşlab ketilgan Orak Balgada ovulida Dulat qabilasiga mansub köçmançi çorvadorlar oilasida tuğilgan. Rusça Vikipediyada tuğilgan joy Kolbastau deb körsatilgan, tuğilgan sana esa 1910-yil 24-dekabr (yangi uslubda 1911-yil 6-yanvar) deb berilgan. Rusça manbaga köra, u Dulat qabilasining şimir uruğidan; uning aytişiça, «Momişuli» — «Momiş öğli» degan otasining ismidan hosil bölgan taxallus bölib, familiyasi yöq. Rusça manbada otasi tuğilganda 53 yoşda bölgani va u uç qizdan keyin dunyoga kelgani qayd etilgan.

U 13 yoşigaça qarindoşlari bilan yaşagan, ösmirlik yillarida sovet internat maktablarida öqigan. 1929-yilda ta'limni tugatib, öqituvçi, tuman qömitasi kotibi va prokuror yordamçisi bölib işlagan. 1932-yil noyabrda Qizil armiyaga çaqirilgan. Keyinçalik Leningrad Moliya institutida iqtisodiyot kursida öqigan va bankda işlagan.

1936-yilda yana harbiy xizmatga çaqirilib, Uzoq Şarqda xizmat qilgan. Rusça manbaga köra, 1938-yilda Xasan köli yonidagi janglarda artilleriya batareyasi komandiri sifatida qatnaşgan. Inglizça manbada 1937-yilda şaxsiy hujjatiga «işonçsiz, haddan taşqari millatçilik qaraşlariga ega» degan izoh yozilgani aytiladi.

1941-yil iyunida general-mayor Ivan Panfilov boşçiligida tuzilgan 316-piyoda diviziyasining 1073-polkida batalyon komandiri etib tayinlangan. Moskva mudofaasida 27 jangda qatnaşgan. 1941-yil 16–18-noyabrda uning batalyoni Matryonino qişloği yonida diviziyadan uzilib qolgan holda duşmanni uşlab turgan va qurşovdan çiqqan. Noyabr oxirida polk komandiri bölgan. 5-dekabrda yaralangan, ammo jang maydonini tark etmagan.

Uning batalyoni jangi Aleksandr Bekning «Volokolamsk şossesi» kitobida bayon etilgan. Inglizça manbaga köra, Momişuli bu asarni voqealarning haqiqiy aks etmagan tasviri deb hisoblab, muallifni umr böyi tanqid qilgan.

1945-yil yanvarida 9-gvardiya piyoda diviziyasi komandiri bölgan va uruş oxirigaça şu lavozimda qolgan. Diviziya Kurland guruhlanişiga qarşi janglarda qatnaşgan.

U 1948-yilda Voroşilov nomidagi Oliy harbiy akademiyani tugatgan. 1955-yilda zaxiraga böşatilgan va Olmaotaga qaytib, adabiy ijod bilan şuğullangan. Qozoq va rus tillarida yozgan, kitoblarini özi tarjima qilgan. Asarlari orasida «Bir keça tarixi», «Bizning oila» (1976-yilda Qozoğiston SSR Davlat mukofoti), «Moskva ortimizda» bor. 1982-yil 10-iyunda Olmaotada vafot etgan.

Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni unga 1990-yil 11-dekabrda vafotidan keyin berilgan. Rusça manbaga köra, 2025-yil 25-dekabrda «Xalq qahramoni» unvoni berilgan. Uning nomi bilan Jualiy tumani markazi atalgan, köçalar, maktablar va metro bekati nomlangan, haykallar örnatilgan. 2010-yilda «Qozoqning Bauirjani» hujjatli filmi, 2013-yilda esa teleserial suratga olingan.