Mixail Şoloxov

Mixail Aleksandroviç Şoloxov (1905-yil 24-may, Krujilin xutori — 1984-yil 21-fevral, Vyoşenskaya stanitsasi) — rus yozuvçisi, Don kazaklarining inqilob, fuqarolar uruşi va jamoalaştiriş yillaridagi taqdiri haqidagi romanlar muallifi. 1965-yilda adabiyot böyiça Nobel mukofotiga sazovor bölgan. ÖzME'ga köra, 1939-yildan SSSR Fanlar akademiyasining akademigi, 1967-yilda Sotsialistik Mehnat Qahramoni bölgan; rusça Vikipediyaga köra, bu unvonni 1980-yilda ikkinçi marta olgan.12

Şoloxov hozirgi Rostov viloyatidagi Vyoşenskaya stanitsasiga qaraşli Krujilin xutorida tuğilgan (eski uslub böyiça 11-may). Inglizça Vikipediyaga köra, uning oilasi kazaklar emas, Don böyiga keyin köçib kelganlardan bölgan: otasi mayda savdo va dehqonçilik bilan şuğullangan, onasi esa ukrain dehqon oilasidan çiqqan. Bölajak yozuvçi bir neça joyda öqigan, 1918-yilda öqişni taşlab, fuqarolar uruşida qizillar tomonida qatnaşgan.

ÖzME'ga köra, 1922-yilda Moskvaga kelib, oğir jismoniy mehnat bilan kun körgan; inglizça Vikipediyaga köra, yuk taşuvçi, toşterar va hisobçi bölib işlagan. Ayni paytda «Yoş gvardiya» adabiy guruhi maşğulotlariga qatnaşib, 1924–1926-yillarda «Yunoşeskaya pravda», «Smena», «Ogonyok» kabi naşrlarda ilk hikoyalarini e'lon qilgan. 1924-yilda vataniga qaytgan, 1928-yildan esa umrining oxirigaça Vyoşenskayada yaşagan.

Ilk hikoyalari 1926-yilda «Don hikoyalari» va «Lojuvard çöl» («Lazorevaya step») töplamlarida çiqqan. ÖzME'ga köra, bu asarlarning asosiy mavzusi — Don böyidagi fuqarolar uruşining şafqatsiz töqnaşuvlari.

Şoloxovning boş asari — tört kitobli «Tinç oqar Don» romani 1926–1940-yillarda yozilgan. Unda Birinçi jahon uruşi, inqilob va fuqarolar uruşi yillaridagi Don kazaklarining hayoti tasvirlangan. ÖzME'ga köra, roman ayrim kişi yoki guruhlar manfaati uçun boşlangan uruş va töntarişlar xalq turmuşini izdan çiqarib, unga faqat kulfat keltiradi, degan ğoyani ilgari suradi. Roman uçun yozuvçi 1941-yilda Stalin mukofotini olgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, roman muallifligi haqida 1928-yildayoq şubhalar paydo bölgan; 1929-yilda tuzilgan komissiya, keyinroq matnning statistik tahlili va 1999-yilda Rossiya Fanlar akademiyasi tomonidan topilgan qölyozmalarning örganilişi muallif Şoloxovning özi ekanini tasdiqlagan, biroq bahslar butunlay tinmagan.

Ikki kitobli «Oçilgan qöriq» (1932–1960) romanida Don qişloqlaridagi jamoalaştiriş davri aks etgan. ÖzME'ga köra, birinçi kitobda Gremyaçiy Log qişloğida kolxoz tuzilişi va kazaklarning bu siyosatga munosabati qahramonlar örtasidagi ziddiyatlar orqali körsatilgan, ikkinçi kitobda esa muallif köproq ma'naviy va ruhiy masalalarga e'tibor qaratgan. Bu roman uçun 1960-yilda Lenin mukofoti berilgan.

Ikkinçi jahon uruşi yillarida Şoloxov «Pravda» gazetasining harbiy muxbiri bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1942-yilda Vyoşenskaya bombardimon qilinganda onasi halok bölgan. U «Ular Vatan uçun jang qildilar» romani ustida uzoq işlagan, lekin asar tugallanmay qolgan. 1957-yilda yozilgan «Inson taqdiri» hikoyasi uruşni boşdan keçirgan oddiy odamning fojiasi va ma'naviy kuçini körsatgan; hikoya asosida film ham işlangan.

Inglizça Vikipediyaga köra, 1930-yillarda Şoloxov Stalinga bir neça bor xat yozib, Don böyidagi oçarçilik va repressiyalar haqida xabar bergan, ayrim hamyurtlarini ozod qildirişga erişgan. 1932-yilda kommunistik partiyaga kirgan, 1937-yildan SSSR Oliy Kengaşi deputati, 1961-yildan partiya Markaziy qömitasi a'zosi bölgan.

ÖzME'ga köra, Şoloxov ijodi qardoş xalqlar, jumladan, özbek adabiyotida realistik tasvirning qaror topişiga ta'sir körsatgan, uning deyarli barça asarlari özbek tiliga tarjima qilingan. Romanlari asosida köplab filmlar va sahna asarlari yaratilgan. Rusça Vikipediyaga köra, yozuvçi Vyoşenskayadagi uyining hovlisiga dafn etilgan; uy va Krujilindagi tuğilgan joyi hozir muzeyga aylantirilgan.