Manşuk Mametova

Manşuk Jiengali qizi Mametova (haqiqiy ismi Mansiya) — Ikkinçi jahon uruşida Qizil armiya safida jang qilgan qozoq pulemyotçi qizi. U Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga (1944-yil 1-mart, vafotidan keyin) sazovor bölgan birinçi qozoq ayoli hisoblanadi.

Manşuk 1922-yilda hozirgi Ğarbiy Qozoğiston hududida, Ural viloyatidagi Bokey ördasi tumanida tuğilgan. Özbek tilidagi Vikipediyada tuğilgan kun va ölim sanasi 1943-yil 16-oktabr deb berilgan, rus va ingliz Vikipediyalarida esa 1922-yil 23-oktabrda tuğilgani va 1943-yil 15-oktabrda halok bölgani körsatilgan. U şerkeş uruğidan edi.

Tuğilganda unga Mansiya ism qöyilgan. Özbekça maqolaga köra, onasi erkalab Mönçoğim deb atagani uçun qiz özini Manşuk deb atagan. Rus Vikipediyasida bu ism haqida şunga öxşaş bir rivoyat keltiriladi.

1925-yilda (rus manbasida — erta bolaligida) farzandsiz Ahmet va Amina Mametovlar uni öz qaramoğiga olgan. Özbekça maqolada Ahmet Manşukning otasi Jiengalining ukasi deyiladi. Ahmet Mametov şifokor bölgan, 1938-yilda hibsga olingan. Oilasi keyinçalik Olmaotaga köçgan. Rus manbasiga köra, Manşuk Olmaotada işçi fakultetini va tibbiyot institutining ikki kursini tugatgan, Qozoğiston SSR Xalq Komissarlari Soveti apparatida, raisning örinbosari kotibi bölib işlagan. U öğay otasining begunohligiga işonib, familiyasini özgartirmagan va Stalinga uçta xat yozgani aytiladi.

Uruş boşlanganda Manşuk Olmaota tibbiyot institutida öqigan. Xizmat boşlaniş vaqti manbalarda farq qiladi: özbekça maqolada 1942-yil avgust, rus va ingliz maqolalarida 1942-yil sentyabr. Rus va ingliz manbalariga köra, avval ştab kotibi, söng hamşira bölgan, jangda esa pulemyotçilik kurslarini tugatib, 100-alohida qozoq piyoda brigadasida (Kalinin fronti, 3-zarba armiyasi) birinçi raqamli pulemyotçi etib tayinlangan. Ingliz maqolasiga köra, brigada askarlarining 86 foizi qozoqlar edi.

Nevel şahri uçun janglarda, 1943-yil oktabrda, u strategik balandlikni himoya qilgan. Rus va ingliz manbalariga köra, u boşidan oğir yaralangan, ekipajidan yolğiz qolgan, lekin otişni davom ettirib, 70 dan ortiq duşman askarini yöq qilgan va halok bölgan. U Nevelda dafn etilgan.

Pavlodar viloyati kolxozçilari uning nomidagi tank kolonnasi uçun mablağ yiğgan. Nevel, Olmaota, Ural va boşqa şaharlarda Manşuk nomidagi köçalar, Qozoğistonda köplab maktablar bor. Uralda uning uy-muzeyi mavjud. Uralda 1988-yilda örnatilgan haykal örnida keyinçalik Manşuk Mametova, Aliya Moldagulova va Xiuaz Dospanovaga bağişlangan „Qozoq xalqining şonli qizlari“ yodgorligi qöyilgan (yili manbalarda 2015 va 2017 deb turliça berilgan). Nevelda 1978-yildan haykali bor.

1969-yilda M. Begalin rejissyorligida, A. Mixalkov-Konçalovskiy ssenariysi asosida „Manşuk haqida qöşiq“ filmi suratga olingan; boş rolni Natalya Arinbasarova ijro etgan. 2022-yilda „Manşuk“ teleseriali çiqarilgan, Uralsk xalqaro aeroportiga uning nomi berilgan va 100 tenge yodgorlik tangasi çiqarilgan. Uning surati Qozoğiston poçta markalarida ham aks etgan.