Vima Takto

Vima Takto yoki Vima Taktu — 80–90-yillarda hukmronlik qilgan Kuşon imperatori. U baqtriya tilida Οοημο Τακτοο (Oēmo Taktoo) şaklida, kharoshthi yozuvida esa Ve-ma Ta-kho (Vema Takho) şaklida qayd etilgan.

Vima Takto uzoq vaqt «ismsiz qirol» nomi bilan tanilgan. Uning davriga oid tangalarda hukmdor ismi körsatilmagan, faqat «Qirollar qiroli, Buyuk Najotkor» (yunonça: Soter Megas) degan yozuv aks etgan. Rus tilidagi maqolaga köra, bu davrda asosan bronza tangalar katta miqdorda zarb qilingan. Rabatak yozuvi topilgaç, tangalardagi unvonni uning ismi bilan boğlaş imkoni paydo böldi. Rus tilidagi maqolada bu yozuv 1993-yilda oçilgani aytiladi.

Vima Takto imperiyasi şimoli-ğarbiy Hindiston va Baqtriyani qamrab olgan, çegarasi Xitoy tomon çözilgan. Özbekça va inglizça maqolalarda Kuşonlarning Tarim havzasigaça yetib borgani qayd etiladi. Uning hukmronligi davrida Şarqiy Xan imperator saroyiga kuşon elçilari yuborilgan. Rus tilidagi maqolada aynan şu hukmdor 87-yilda Xitoyga elçilik yuborgan bölişi mumkinligi aytiladi.

Xitoy yilnomasi «Xou Xanşu»da (Keyingi Xan sulolasi tarixi) Kujula Kadfiz sakson yoşdan oşib vafot etgani va örniga öğli Yangaozhen şoh bölgani aytiladi. Yilnomaga köra, u Tyançju (şimoliy-ğarbiy Hindiston) ustidan ğalaba qozonib, uni boşqariş uçun generallar yuborgan, yueçjilar esa nihoyatda boyib ketgan. Yangaozhen deganda ehtimol Vema Takto nazarda tutilgan; ingliz va özbek tillaridagi maqolalar, şuningdek, uning ukasi Sadaṣkaṇa bölişi mumkinligini ham eslatadi.

Vima Taktoning boşqa kuşon hukmdorlari bilan aloqasi Kanişka yozdirgan Rabatak yozuvida bayon etilgan. Ingliz tilidagi maqolaga köra, Kanişka özigaça hukmronlik qilganlarni sanaydi: Kujula Kadfiz — bobosining otasi, Vima Takto — bobosi, Vima Kadfiz — otasi va özi. Özbekça maqoladagi matnda Kujula Kadfiz ham «bobosi» deb berilgan, ingliz tilidagi maqolada esa «bobosining otasi» (great-grandfather) deyilgan. Keyingi davrga oid, Mat ziyoratgohida topilgan yozuvda Vima Takto Huvişkaning bobosi ekani ham qayd etilgan.

Rus tilidagi maqolada boşqa farazlar ham keltiriladi: ularga köra, Vima Takto bilan boğlanuvçi işlarni uning öğli Vima Kadfiz bajargan, «Soter Megas» tangalarini esa Kujula Kadfiz zarb qilgan. Bu holda xitoyça Yangaozhen ismi Vima Kadfizga mos keladi, Vima Takto esa umuman hukmronlik qilmagan böladi. Maqolada bu davr haqidagi parça-parça manbalar yetarli emasligi ta'kidlanadi.