Xolid ibn Barmak
SaqlaşBoşqa nomlari: Khalid ibn Barmak
Öqiş: 2 daqiqa
Xolid ibn Barmak (arabça: خالد بن برمك; 709 – 781/782-yil) — Barmakiylar sulolasining birinçi maşhur vakili, Abbosiylar saroyida yuksak mavqega ega bölgan davlat arbobi. Uning oilasi Balx şahridan çiqqan va dastlab buddizmga e'tiqod qilgan.
Kelib çiqişi
1,3Barmakiylar Tohariston poytaxti Balxdan çiqqan. Ular Balx vohasining katta qismini nazorat qilgan boy buddaviy ibodatxona — Navbahor monastiri qöriqçilari oilasidan bölgan. «Barmak» unvoni zamonaviy tadqiqotçilar fikriça sanskritça sözlardan (pramukha — «boşliq» yoki paramaka — «oliy») kelib çiqqan. Barmakiylarni zarduştiylikka mansub qilib, sosoniylar vazirlarining avlodi sifatida körsatuvçi rivoyatlar keyingi davrda oila yuksalgan paytda töqilgan, deb hisoblanadi.
Ibn Asokirga köra, Xolid 709-yilda tuğilgan. Manbalarga köra, u otasi bilan Umaviylar saroyiga olib kelingan va islomni qabul qilib, Xolid ibn Barmak nomini olgan hamda Banu Xuzoa qabilasining mavlosi bölgan. Otasining islomni qabul qilgani haqidagi ma'lumotlar bir-biriga zid: ayrim mualliflar u buddaviy bölib qolgan desa, boşqalar öğli bilan birga islomni qabul qilgan, deb yozadi. Xolid Umaviylar saroyida xalifa öğli, sarkarda Maslama ibn Hişom bilan döstlaşgan.
Abbosiylar inqilobi
1,3Xolid Xurosonda Hoşimiya harakatiga qöşilgan; 742-yilga kelib u harakat rahbariyatining ikkinçi poğonasi — yigirma nuzaro qatoriga kiritilgan oz sonli arab bölmaganlardan biri edi. Inqilob davomida u mablağ yiğgan, qöşinga boşçilik qilgan, Qahtaba ibn Şabib tomonidan oljani taqsimlaş işi unga topşirilgan. 10-asr tarixçisi al-Jahşiyoriyga köra, Abu Muslim unga Xuroson yer soliğini qayta taqsimlaşni yuklagan va u buni adolat bilan bajarib, aholining minnatdorçiligiga sazovor bölgan.
Abbosiylar xizmatida
1,3As-Saffoh (749–754) davrida Xolid xiroj va qöşin devonlariga rahbarlik qilgan. Manbalarda köpinça vazir deyilsa-da, u bu unvonni rasman egallamagan, ammo amalda boş vazirga öxşaş vazifani bajargan. Unga hujjatlarni böş varaqlar örniga daftar şaklida yuritiş tartibi joriy etilgani ta'kidlanadi. Nutqining ravonligidan as-Saffoh dastlab uni arab deb öylagan.
Al-Mansur (754–775) davrida vazir Abu Ayyub al-Muryoniyning saroy fitnalari tufayli Xolid Forsga hokim qilib yuborilgan; u yerda taxminan ikki yil boşqarib, qözğolonçi kurdlarni quvgan. Söng taxminan 4–7 yil Tabariston hokimi bölgan: 766/67–772-yillarga oid uning nomi bitilgan tangalar ma'lum. U Damovand yaqinidagi Ustunavand qal'asini egallagan, mahalliy hukmdor Vandod Hurmuz bilan yaxşi munosabatda bölgan va şahar asos solgan. 775-yilda u noma'lum sabab bilan inoyatdan çetda qolib, uç million dirham jarima tölaşga majbur bölgan; öğli Yahyo döstlar orqali pul töplab, uni qutqargan. Mosuldagi kurd qözğolonlaridan söng u keçirilib, şahar hokimi etib tayinlangan.
Al-Mahdiy davrida yana Forsga hokim bölgan, yer soliğini qayta taqsimlab, boğlarga solingan oğir soliqni bekor qilgan. Şarqiy Bağdoddagi Şammosiya hududi unga mulk sifatida berilgan.
Oilasi va vafoti
1,3Öğli Yahyo 778-yil atrofida şahzoda Horunning murabbiysi bölgan, nabirasi al-Fadl ibn Yahyo esa Horunning şirxör ukasiga aylangan. 780-yilda Xolid va Yahyo Vizantiyaning Samalu qal'asini qamal qilişda ajralib turgan. Xolid 781/782-yilda, taxminan 75 yoşda vafot etgan. Barmakiylar sulolasi 803-yilda qulagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xolid ibn Barmak // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1303 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXolid ibn Barmak. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1303
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1303
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q3306440wikidata.org · P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi)
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.