Amr ibn Ubayd
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Amr ibn Ubayd (699–761) — mö'tazila oqimi asosçilaridan biri. U Basrada Hasan al-Basriydan ta'lim olgan va Abbosiylar xalifaligining dastlabki yillarida mö'tazilalarga yetakçilik qilgan.
Hayoti
13Uzbekça va rusça Vikipediyaga köra, Amr ibn Ubayd 699-yilda Balxda tuğilgan. U otasi bilan Basraga köçib borib, Hasan al-Basriyning şogirdi bölgan. Inglizça Vikipediyada esa uning tuğilgan yili körsatilmagan, faqat 761-yilda vafot etgani aytilgan.
Inglizça maqolaga köra, bobosi 663-yilda va yana 665-yilda Abdulloh ibn Samora yurişlaridan birida Sind yoki Kobuldan asirga olingan; şu sababli Amrning kelib çiqişi ba'zan sindlik, ba'zan eroniy deb ta'riflanadi. Otasi al-Hajjoj qöl ostida serjant bölib xizmat qilgan, kasbi esa töquvçi edi. Amr ham şu hunarni örgangan va şu orqali Vosil ibn Ato bilan erta tanişgan bölişi mumkin. Vosil uning singlisiga uylangan. Boşida ular ta'limotda kelişmagan, deyiladi; rivoyatga köra, Vosil uzoq munozarada Amrni mö'tazila qaraşlariga ötkazgan. Amr Hasan al-Basriyning yaqin şogirdlari doirasiga Vosildan köra yaqinroq bölgan va ustozining tafsirini rivoyat qilgan.
Mö'tazilaga aloqasi
13Ba'zi örta asr ilohiyotçilari mö'tazilaning ajralib çiqişiga Vosil ibn Ato emas, Amr ibn Ubayd sababçi deb hisoblagan. Biroq özbekça va rusça maqolalarga köra, mö'tazilaning aqlga tayanuvçi alohida oqim bölişi Vosil ibn Atoning xizmatidir, Amr esa umuman Vosilga ergaşgan, ammo ta'limotni şakllantirişga sezilarli hissa qöşgan.
Inglizça maqolada keltirilişiça, Hasan al-Basriydan katta gunoh qilgan musulmon haqida söralganda, Vosil bunday kişi mu'min ham, kofir ham emas, oraliq holatda deb javob bergan. Hasan «u bizdan çetlaşdi (i'tazala ʼanna)» degan va Vosil davrasidan ketgan. Bu hikoyaning haqiqiyligi şubha ostida: bir variantda çetlaşgan kişi Amr ibn Ubayd deyiladi, boşqasida hal qiluvçi uziliş Hasanning izdoşi Qatoda ibn Di'oma davrida yuz bergan. Amr Hasan vafotidan keyin Qatoda bilan maktab yetakçiligi uçun bahslaşgan va yutqazgan bölişi mumkin, bu uning alohida davra tuzişini qisman tuşuntirişi mumkin. Inglizça maqolaga köra, u mö'tazila harakatida katta rol öynaşni Vosil vafot etgan 749-yildan keyin boşlagan körinadi.
Siyosiy faoliyati
13Taxminan 759-yilda Amr mö'tazilalar nomidan xalifa al-Mansur bilan muzokara olib borişi kerak bölgan. Muzokara Iroqda alaviylar sulolasi tarğibotini olib borgan Muhammad an-Nafs az-Zakiyaga mö'tazilalar munosabati haqida edi. Mö'tazilalar Muhammadga hamdard bölgan bölsa-da, Amr betaraflikni saqlab qolgan. U 761-yilda, alaviylar qözğolonidan oldin vafot etgan. Inglizça maqolada uning abbosiylar tuzumiga nisbatan umuman tinçlikparvar mavqe tutgani aytiladi.
Hadisga munosabati
13Inglizça maqolaga köra, Amr hadislarni tanqid qilgan: faqat mutavotir xabarlarni qabul qilib, qolganlarini rad etgan. Uning rivoyatlari, jumladan Hasan al-Basriyga boğlanganlari, Yahyo ibn Ma'in, an-Nasoiy, Na'im ibn Hammod kabi olimlar tomonidan rad etilgan va uydirma deb baholangan. Hammod ibn Zayd, Hammod ibn Salama va Abu Dovud as-Sijistoniy uning yolğon aytganini bildirgan, deb keltiriladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Amr ibn Ubayd // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1379 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAmr ibn Ubayd. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1379
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1379
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q1048593wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.