Ozarbayjon tili
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ozarbayjon tili (öz nomi: Azərbaycan dili, Azərbaycanca) — turkiy tillar oilasining öğuz guruhiga mansub til. U Ozarbayjon Respublikasida yagona davlat tili hisoblanadi.
Tasnifi
13Ozarbayjon tili turkiy tillarning janubi-ğarbiy (öğuz) guruhiga kiritiladi. Rus Vikipediyasiga köra, unda qipçoq areali tillariga xos ba'zi belgilar ham bor. Ingliz Vikipediyasiga köra, u turkman, turk, gagauz va qaşqay tillariga yaqin bölib, ular bilan turli darajada özaro tuşuniladi. Eron ozarbayjonlari janubiy, Ozarbayjon Respublikasidagilar şimoliy ozarbayjon tilida sözlaşadi; Xalqaro standartlaştiriş taşkiloti (ISO) ularni alohida tillar deb hisoblaydi, biroq ular orasida özaro tuşuniş darajasi yuqori deyiladi.
Ozarbayjon tilining lahja guruhlari: şarqiy (kuba, boku, şemaxi lahjalari va muğan, lankaran şevalari), ğarbiy (kazax, qoraboğ, ganja lahjalari, ayrum şevasi), şimoliy (nuxin lahjasi va zakatala-kox şevasi), janubiy (naxiçevan, ördubod, tavriz lahjalari, yerevan şevasi). Farqlar asosan fonetika va leksikada kuzatiladi. Ethnologue ma'lumotiga köra, şimoliy ozarbayjon tilida 21 ta, janubiy ozarbayjon tilida 11 ta lahja ajratilgan.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Ozarbayjon tili asosan Ozarbayjon va Eronda, qisman Gruziya, Turkiya, Iroq va Rossiyada tarqalgan. Ozarbayjondan taşqari, u Doğistonning davlat tillaridan biri. Eronda rasmiy maqomga ega emas.
Sözlaşuvçilar soni haqidagi ma'lumotlar bir-biridan farq qiladi: özbekça Vikipediyada 14 mln.dan ortiq (Ozarbayjonda 6 mln.ga yaqin — 1979-yil ma'lumoti), rus Vikipediyasida 24–35 mln.
Yozuvi
13Özbekça Vikipediyaga köra, yozuv 1929-yilgaça arab, 1929–1939-yillarda lotin, 1939–1990-yillarda kirill asosida bölgan; 1992-yildan yana lotin yozuvi joriy etilgan. Hozirda Ozarbayjonda lotin, Eronda arab, Doğistonda kirill yozuvi qöllanadi.
Tarixi
13Ozarbayjon tili öğuz tillarining şarqiy tarmoğidan rivojlangan. Qoraqoyunlu va Oqqoyunlu davlatlari davrida u asta-sekin adabiy va şe'riy ifoda vositasiga aylandi. Tilning tarixiy rivoji ikki davrga bölinadi: ilk (14–18-asrlar) va zamonaviy (18-asrdan hozirgaça).
Til tarixda turli nomlar bilan atalgan: «turkiy» (türki), «turkman», «tatar»; «ozarbayjon tili» atamasi 19-asrning birinçi yarmidan uçraydi va 1936-yilda rasman qabul qilingan. Hozirgi adabiy til 19-asr örtalarida boku va şemaxi lahjalari asosida şakllana boşlagan.
Xususiyatlari
13Tilda 9 unli va 23 undoş tovuş bor. Morfologik tuzilişiga köra u agglyutinativ til. Söz boyligining asosini öz va umumturkiy sözlar taşkil etadi; arab va fors tillaridan özlaşmalar ham ançagina. Sintaksisda boğlovçili qöşma gaplar tizimi rivojlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ozarbayjon tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/138 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAOzarbayjon tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/138
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/138
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2007-yil
23 mln kişi
−34,3 %2000-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.