Turkman tili
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Turkman tili — turkiy tillarning öğuz guruhiga mansub til, turkmanlarning tili. Turkmanistonda rasmiy til hisoblanadi.
Tasnifi
13Turkman tili turkiy tillarning öğuz tarmoğiga kiradi. U ğarbiy öğuz qabilalari tillari negizida şakllangan, rivojlaniş jarayonida qipçoq tillarining ta'sirini ham olgan. Ozarbayjon va turk tillariga yaqin; ingliz tilidagi Vikipediyada unga eng yaqin til sifatida Xurosan turkiysi va özbek tilining Xorazm lahjasi körsatilgan. Asosiy lahjalari: taka (teke), yovmut (yomud), ersari, göklan, sariq, salir, çovdur va boşqalar. Stavropol ölkasidagi turkman lahjasi «truxmen» deb ataladi.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Til asosan Turkmanistonda tarqalgan. Bundan taşqari Özbekiston, Tojikiston, Qozoğiston, Eron, Afğoniston, Turkiya va Rossiyada ham sözlaşuvçilar bor. Sözlaşuvçilarning umumiy soni manbalarda turliça: özbekça Vikipediyada 7,5 mln (ötgan asr oxirlari) va 7 mln atrofida (2001), rusça Vikipediyada taxminan 7,1 mln. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra Turkmanistonda 4,7 mln, Eronda 359 ming, Afğonistonda 1,2 mln kişi şu tilda gaplaşadi.
Yozuvi
13Xorijdagi turkmanlar, xususan Eron va Afğonistondagilar arab yozuvidan foydalanişda davom etadi. Sovet davrida yozuv bir neça marta almaştirilgan: 1920-yillarda arab yozuvi isloh qilingan, söng lotin, 1940-yilda kirill yozuviga ötilgan. Mustaqillikdan keyin yana lotin yozuviga qaytilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1993-yil 12-aprelda Turkmaniston parlamenti yangi alifbo haqidagi prezident farmonini tasdiqlagan, 2000-yildan bu alifbo rasmiy sohalarda yagona bölgan.
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, turkman tilining şakllanişi ğarbiy öğuzlarning saljuqiylar ittifoqiga kirgan qismi bilan boğliq. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, yozma turkman tili 13–14-asrlarda şakllangan, adabiy an'anasi 14-asrdan boşlangan. Eski adabiy til asosan şe'riyat tili bölgan. 18–19-asrlarda turkman şe'riyati klassikasi gullab-yaşnagan; bu davr tili Maxtumquli, Azodiy, Mollanafas, Kamina va boşqalarning şe'rlaridan ma'lum. Hozirgi adabiy til 20-asrda şakllana boşlagan. 1940–1991-yillarda tilga rus tilidan köp söz özlaşgan; mustaqillikdan keyin turkman tili davlat tili böldi.
Xususiyatlari
13Turkman tilida çöziq unlilar ma'no farqlaydi. s va z undoşlari tişlararo (θ, ð) talaffuz qilinadi; ingliz tilidagi Vikipediyaga köra bu belgi boşqa turkiy tillardan faqat boşqird tilida uçraydi. Unlilar uyğunligi va lab undoşlari garmoniyasi rivojlangan. Til agglyutinativ, grammatik jins yöq, gap tuzilişi ega–töldiruvçi–kesim tartibida. Luğatida arab, fors va rus tillaridan özlaşgan sözlar bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Turkman tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/14 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATurkman tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/14
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/14
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2007-yil
16 mln kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.