Ali al-Qoriy

Nur ad-Din Abu al-Hasan Ali ibn Sulton Muhammad al-Hiraviy al-Qoriy, Mulla Ali al-Qoriy nomi bilan tanilgan, islom olimi bölib, 1605/1606-yilda vafot etgan. U hadis, fiqh va boşqa islomiy ilmlar sohasidagi asarlari bilan maşhur.

Al-Qoriy Hirotda tuğilgan va öşa yerda islomiy ta'limning dastlabki bosqiçini olgan. Keyin Makkaga borib, olim Şayx Ahmad ibn Hajar al-Haytamiy Makkiydan ta'lim oldi. Söng Makkada qolişga qaror qildi: öşa yerda dars berdi, vafot etdi va dafn qilindi.

Inglizça Vikipediyada u fors millatiga mansub islom olimi sifatida ta'riflanadi; özbekça maqolada bunday qayd yöq.

Vafot etgan yili aniq körsatilmagan: manbalarda 1605/1606-yil deb yozilgan. U Makkada vafot etib, Jannat ul-Mualloh qabristoniga dafn etilgan.

Hanafiylik doirasida al-Qoriy hadis ustalaridan biri, şuningdek fiqh, Qur'on tafsiri, til, tarix va tasavvuf ilmi imomlaridan biri sanaladi. U hofiz bölgan, ya'ni Qur'onni yodlagan. Şuningdek, maşhur xattot bölib, har yili Qur'onni qölda köçirib yozgan.

Al-Qoriy bir neça kitob yozgan. Ular orasida:

• „Mişkat al-Masobih“ga bir neça jildli „al-Mirqot“ şarhi;
• Qodi Ayyodning „Aş-şifo“ asariga ikki jildlik şarh;
• at-Termiziyning „Şamoil“iga şarh;
• al-Ğazzoliyning „Ihyo ulum ad-din“ qisqartmasiga ikki jildlik, „Ayn al-ilm va zayn al-hilm“ nomli şarh;
• Siroj ad-din al-Uşiyning „Bad’ al-amoliy“ qasidasiga „Zav’ al-maoliy“ nomli şarh.

Uning eng maşhur asari — Qur'on va hadislardan olingan duolar töplami „Hizb ul-Azam“. Töplam yetti bobga bölingan; inglizça manbaga köra, haftaning har kuni uçun bittadan bob berilgan. Bu asar ba'zan „Daloil ul-xayrot“ töplami bilan birga uçraydi.

Al-Qoriyning şarhlari va duolar töplami islomiy ilmiy adabiyotda, ayniqsa hanafiylik doirasida, e'tirof etilgan asarlar qatoriga kiradi. U hanafiylar, musulmon ilohiyotçilari va islom ulamolari röyxatlarida ham tilga olinadi.