Mohammad Raxim I
SaqlaşBoşqa nomlari: Muhammad rahim I · Muhammad Rahim Bahadur Khan I
Öqiş: 2 daqiqa
Muhammad Rahimxon I (1775–1825) — özbek qönğirotlar sulolasidan Xiva xonligining xoni. U 1806-yildan 1825-yilgaça hukmronlik qilgan.
Hayoti
13Uzbek Vikipediyasiga köra, Muhammad Rahimxon I 1775-yilda Xiva şahrida Muhammad Avaz inoq oilasida tuğilgan. U yoşligidan yaxşi ta'lim olgan, fors va arab tillarini bilgan. Rus va ingliz Vikipediyalarida ham u özbek tilidan taşqari fors va arab tillarini bilgani qayd etilgan.
1806-yilda Buxoro amirligiga qarşi yurişda akasi Eltuzarxon (1804–1806) fojiali halok böldi. Şundan söng taxtga Muhammad Rahimxon I ötirdi. Özbek Vikipediyasida yozilişiça, u zodagonlar va qöşinning bir qismi kömagida Xivani egallab, özini xon deb e'lon qilgan; inoq Qutluğmurod esa harbiy harakatlarga jur'at eta olmagan. U 1825-yilda Xivada vafot etgan va özi qurdirgan Pahlavon Mahmud maqbarasi xonaqohiga dafn etilgan. Uning örniga öğli Allaquli xon (1825–1842) taxtga çiqqan.
Içki siyosati
13Manbalarda xon bir qator islohotlar ötkazgani aytiladi. Saroy qoşida Kengaş (Devon) ta'sis etilgan, soliq va bojxona işlari tartibga solingan. Rus va ingliz Vikipediyalariga köra, u qönğirot hukmdorlari içida birinçi bölib oltin va kumuş tangalar zarb qildirgan; özbek Vikipediyasida arkda zarbxona taşkil etilgani yozilgan. Xonlikda suğoriş işlari rivojlantirilgan, kanallar qazdirilgan. Özbek Vikipediyasiga köra, içkilik va bang çekiş qat'iyan taqiqlangan.
Taşqi siyosati
131808–1809-yillarda xon turkman-çovdurlar ustiga yuriş qilgan. 1811-yilda Orol böyi qabilalari böysundirilgan. Özbek Vikipediyasida 1812–1818-yillarda Sirdaryo böyi qozoqlari va Marvdagi taka turkmanlar ustiga yurişlar qilingani aytilgan; rus va ingliz Vikipediyalarida qozoqlar 1812–1813-yillarda, Marv esa 1820-yillarda böysundirilgani yozilgan. 1823–1824-yillarda Buxoro amirligiga tegişli Qoqiştivon, Oğor va Poykend qal'alariga yurişlar bölgan, 1825-yilda amir Haydar bilan sulh tuzilgan.
Xiva Rossiya, Usmonlilar imperiyasi va Afğoniston bilan diplomatik aloqada bölgan. Afğon hukmdori Muhammadşoh Xivada surgunda yaşagani sababli, Afğoniston bilan munosabatlar döstona bölgan. 1819–1820-yillarda rus elçisi N. Muravyov Xivada bölib, sayohati haqida kitob yozgan; unga köra xonlik aholisi uç yuz ming kişi, asosan özbek va turkmanlar edi. 1820-yilda A. F. Negri boşçiligidagi rus missiyasi xon qabulida bölgan.
Ma'rifiy sohadagi faoliyati
13Xon ilm ahliga homiylik qilgan. Munis boşlagan «Firdavs-ul-iqbol» asarini davom ettirişga şaroit yaratgan va 1813-yilda unga «Ravzat-us safo» tarjimasini topşirgan. Xivada Qutluğmurod inoq madrasasi, Boğbonli masjidi va boşqa binolar qurilgan, Pahlavon Mahmud maqbarasi qayta qurdirilgan. 1815-yilda xon buyruği bilan kumuş bilan qoplangan, naqşli yangi taxt yasalgan; u hozir Moskvadagi muzeylardan birida saqlanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mohammad Raxim I // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1465 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMohammad Raxim I. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1465
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1465
Hayot yöli 2 bekat · Globusda köriş →
Xiva 1775–1806 · 31 yil
1775-yilda Xiva şahrida tuğilgan va yoşligidan ta'lim olgan.
Xiva 1806–1825 · 19 yil
Xiva şahrini egallab, özini xon deb e'lon qildi, Xorazm xoni sifatida hukmronlik qildi va 1825-yilda vafot etdi.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q4308829wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Muhammad_Rahimxon_Iuz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.