Banokatiy
SaqlaşBoşqa nomlari: Abu Sulayman Banakati
Öqiş: 2 daqiqa
Abu Sulaymon Banokatiy (Abu Sulaymon Dovud ibn Abulfazl Muhammad Banokatiy) — Movarounnahrning Banokat şahrida tuğilgan tarixçi va şoir. U elxoniylar davrida yaşagan va fors tilida tarixiy asar yozgan.
Hayoti
13Banokatiy Movarounnahrdagi Banokat şahrida tuğilgan. Inglizça Vikipediyada şahar keyinçalik Şohruxiya deb atalgani aytilgan. Uning laqabi Faxriddin Banokatiy bölgan. U olimlar oilasidan çiqqan: otasi diniy olim Tojiddin Abulfazl Banokatiy «Kitob al-maysur» nomli asari bilan tanilgan, akasi (inglizça va rusça maqolalarda «birodari») Nizomiddin Ali Banokatiy esa maşhur söfiy bölgan.
Özbekça Vikipediyada Banokatiy dastlab elxoniylardan Ğozonxon va Sulton Abu Sa'id saroyida xizmat qilgani yozilgan. Rusça va inglizça maqolalarga köra, u özining xabariga binoan 1302-yilda Ğozonxon saroyida boş şoir bölgan va öşa yilning yozida xon tomonidan «malik uş-şuaro» («şoirlar şohi») unvoniga sazovor bölgan. Inglizça maqolada u boş şoir lavozimiga özidan oldin şu lavozimni egallagan akasi tufayli erişganini aytgani qayd etilgan.
Ijodi
13Banokatiyning asosiy asari — «Ravzat ul-albob fi tavorix il-akobir valansob» («Akobirlar va asillar tarixi xususida oqillar boğçasi»), u «Tarixi Banokatiy» nomi bilan ham maşhur. Asar 14-asr boşida fors tilida yozilgan va rusça hamda inglizça maqolalarga köra 1317-yil 31-dekabrda yakunlangan. Unda dunyoning yaratilişidan to elxon Abu Sa'id davrigaça Eron, Hindiston, Movarounnahr, Xitoy va Yevropada bölgan voqealar qisqaça bayon qilingan.
Asar töqqiz qismga bölingan: payğambarlar va patriarxlar; qadimgi Eron podşohlari; payğambar Muhammad va xalifalik; Abbosiylar xalifaligi bilan bir davrdagi eron sulolalari; yahudiylar; nasroniylar va franklar; hindlar; xitoyliklar; möğullar. Kitob sönggi elxon Abu Sa'id Bahodirxon hukmronligining boşlanişi bilan tugaydi. Töqqizinçi qismning oxiri (1304–1317-yillar) Öljaytu davri haqidagi birinçi manba hisoblanadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, Banokatiy asarning köp qismi Raşididdin Hamadoniyning «Jome’ ut-tavorix» asarining qisqartirilgan şakli ekanini özi bildirgan. Asar qisqa bölişiga qaramay xolis va öz davrining işonçli manbalaridan biri sanalgan. Davlatşoh Samarqandiy heç bir tarixçi Xitoy, Hindiston, yahudiylar va Vizantiya haqida Banokatiyçalik köp yozmaganini aytgan.
Banokatiy şoir sifatida ham tanilgan. Davlatşoh Samarqandiyning sözlariga köra, u «şoirlikda ham oliy martabaga ega edi va qasidalar hamda pişiq qit'alar aytgan». Inglizça maqolada Bağdodiy unga devon tuzgani nisbat berilgani, Davlatşohning «Tazkirat uş-şuaro» asarida şe'riga namuna keltirilgani qayd etilgan.
Asarining naşri
13Inglizça maqolaga köra, asar 1678-yilda nemis sinologi Andreas Myuller asarning sakkizinçi qismini («Xitoyliklar tarixi») lotin tiliga tarjima qilib çop etganida Yevropada naşr etilgan; Myuller uni adaşib Qozi Baydoviy asari deb hisoblagan. Lotinça tarjima 1820-yilda Londonda Stiven Ueston tomonidan inglizçaga ögirilgan.
Vafoti
13Rusça va inglizça maqolalarda Banokatiy 1330-yilda vafot etgan deyilgan; özbekça maqolada esa faqat 14-asrda yaşagani körsatilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Banokatiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1496 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABanokatiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1496
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1496
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q12819357wikidata.org · P106, P19, P570 (Yulian taqvimi)
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.