Raboti Malik
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Raboti Malik, Şoh raboti — Navoiy viloyatida, Buxoro bilan Samarqandni boğlovçi qadimiy yöl ustida joylaşgan XI asr me'moriy yodgorligi. ÖzME'ga köra, u taxminan 1069–1079-yillarda Çöli Malik deb atalgan çöldagi muhim çegara va savdo manzilida qurilgan yirik karvonsaroy bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, nomi arabça «ribot» (istehkom) va «malik» (podşoh) sözlaridan olingan bölib, «Podşoh qal'asi» ma'nosini beradi. Yodgorlik Örta Osiyo monumental me'morçiligining eng qadimiy namunalaridan biri hisoblanadi; bugungi kunda undan faqat kiraveriş peştoqi saqlanib qolgan.1
Tarixi va vazifasi
13Rusça Vikipediyaga köra, inşoot Samarqandda 1068–1080-yillarda hukmronlik qilgan qoraxoniy hukmdor Şams ul-Mulk buyruği bilan qurilgan. ÖzME uni karvonsaroy deb ta'riflab, u istehkom va qörğon vazifasini ham bajarganini qayd etadi. Rusça Vikipediyada keltirilgan tadqiqotçilar fikriga köra esa bu dastlab qoraxoniylarning daşt qarorgohi — saroy-qal'a bölgan, faqat XIII asrdagi möğul istilosidan keyin asta-sekin yöl böyidagi karvonsaroyga aylangan va XVIII asr boşlarigaça şu vazifada foydalanilgan.
Me'moriy tuzilişi
13ÖzME'ga köra, majmua 22,5 x 22,5 metrli keng hovli va uni örab olgan ikki qavatli xona-hujralardan iborat bölgan; xonalarga sopol quvurlar orqali suv keltirilgan. Hovlining törida bir qator ravoqli ayvon bilan muhtaşam saroy qad kötargan, ayvon tomini yigirmata ğişt ustun kötarib turgan. Majmuani balandligi joy-joyida ön ikki metrga yetadigan qalin devorlar örab olgan.
Janubiy tarzning örtasidagi ulkan peştoq taxminan 18 metr baland va 12 metr keng bölib, ÖzME uni Örta Osiyodagi eng qadimgi peştoq deb hisoblaydi. Uning ikki çekkasida minoralar (burjlar) turgan, ular orasidagi devor yuqoriga qarab kiçrayib boruvçi ravoqlar bilan boğlangan qator burjlar bilan bezatilgan. Devorning yuqori qismi ğiştdan terilgan kufiy yozuvlar bilan hoşiyalangan, burjlar ustida esa atrofni kuzatiş uçun ravoqli köşklar bölgan. Bezakda sakkiz qirrali yulduzlar va turli handasiy naqşlar ustunlik qiladi, oz miqdorda öyma ganç ham işlatilgan. Devorlarning özagi xom ğiştdan, sirti pişiq ğiştdan terilgan.
Vayron bölişi
13ÖzME'ga köra, janubiy minora 1930-yilgaça mavjud bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, XIX — XX asr boşlarida yaqin atrofdagi aholi xarobani ğişt olib ketiş uçun buzgan; 1940-yillarda boş tarzning qoplamasi sökib olingan, 1950-yillarda Navoiy şahri qurilayotganda esa majmua örtasidan asfalt yöl ötkazilgan. Natijada yodgorlikdan faqat peştoq qismigina qolgan.
Örganiliş
13Rusça Vikipediyaga köra, yodgorlik ilmiy jihatdan 1970-yillardan jiddiy örganila boşlangan: 1973–1975, 1977 va 1997–2001-yillarda arxeolog N. B. Nemtseva rahbarligida qazişma işlari olib borilib, majmuaning rejasi aniqlangan. Bu tadqiqotlar Buxoro atrofidagi, faqat yozma manbalardan ma'lum bölgan qoraxoniy saroylari me'morçiligi haqida ilk tasavvur bergan. Yodgorlik röparasida, yölning narigi tomonida, öşa davrga mansub suv inşooti — Malik sardobasi ham saqlangan. Raboti Malik davlat muhofazasiga olingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Raboti Malik // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2532 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APARaboti Malik. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2532
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2532
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Рабат-и Маликru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 4-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 4-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.