Gigantizm
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Gigantizm (yunonça «gigas», «gigantos» — ulkan, devqomat), ulkanlik — odam böyining me'yordan haddan taşqari baland bölişi bilan keçadigan kasallik holati. U böy ösuvçi zonalar hali yopilmagan bolalik va ösmirlik davrida gipofiz bezi ösiş gormonini (somatotropin) ortiqça işlab çiqarişi natijasida rivojlanadi. Kasallik Endokrinologiya sohasida örganiladi.12
Sabablari
13ÖzME'ga köra, gigantizmga gipofizda ösiş gormonining köp ajralişi sabab böladi. Inglizça Vikipediyaga köra, gormon ortiqçaligi deyarli hamişa gipofizning old bölagidagi xavfsiz ösma — adenoma bilan boğliq. Ösiş gormoni va u orqali işlanadigan insulinsimon ösiş omili (IGF-1) suyaklarning ösiş plastinkalariga ta'sir qiladi. Ayrim bemorlarda X xromosomadagi (Xq26) gen takrorlanişi va AIP genidagi mutatsiyalar aniqlangan; inglizça Vikipediyaga köra, AIP mutatsiyasi gigantizmli bemorlarning taxminan 29 foizida uçraydi.
Belgilari
13Rusça Vikipediyaga köra, erkaklarda 210 sm, ayollarda 195 sm dan baland böy patologik hisoblanadi. ÖzME esa xalq orasidagi bölinişni keltiradi: 1,75 m dan baland kişilar novça, 2 m dan balandlari daroz sanaladi. Gigantizm köproq erkaklarda uçraydi va odatda ösmirlik yoşida, rusça Vikipediyaga köra 9–13 yoşlarda namoyon böladi.
ÖzME'ga köra, bunday odamlarning tana tuzilişi mutanosib bölmaydi: qöl-oyoqlari, ayniqsa oyoqlari uzun, boşi esa nisbatan kiçik körinadi. Bemorlar boş oğriği, holsizlik, tez çarçaş va qöl-oyoq oğriğidan şikoyat qiladi. Muskullar dastlab baquvvat bölsa ham, keyinçalik kuçsizlanadi. Xotira va ruhiy faoliyat susayişi, jinsiy funksiya buzilişi, qalqonsimon bez, me'da osti bezi va jinsiy bezlar faoliyatidagi özgarişlar kuzatiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, katta va oğir tanani ta'minlaş yurak va suyak tizimiga ortiqça yuk tuşiradi, şu bois bunday bemorlarda qon aylaniş va tayanç-harakat a'zolari kasalliklari köp uçraydi.
Turlari
13ÖzME'ga köra, yevnuxoidsimon gigantizmda barmoqlar va qöl-oyoq panjalari katta bölsa-da, ikkilamçi jinsiy belgilar va jinsiy a'zolar yaxşi rivojlanmaydi. Ba'zan tananing faqat bir qismi — biror barmoq yoki tananing yarmi — haddan taşqari kattalaşadi; bu qisman (parsial) gigantizm deyiladi.
Öxşaş holatlardan farqi
13Böy ösiş zonalari yopilganidan keyin ösiş gormoni ortiqçaligi akromegaliyaga olib keladi: bunda böy emas, balki qöl-oyoq panjalari va yuz suyaklari kattalaşadi. Rusça Vikipediyaga köra, ösiş zonalari yopilgaç gigantizm ham akromegaliyaga ötadi. ÖzME va rusça Vikipediya gigantizmni irsiy baland böylilikdan farqlaşni ta'kidlaydi: oilaviy baland böylilik kasallik emas, bunda ösiş öz vaqtida töxtaydi. Basketbol yoki voleybol bilan şuğullanadigan baland böyli sportçilar ham, odatda, gigantizmga kirmaydi.
Aniqlaş va davolaş
13Inglizça Vikipediyaga köra, ösiş gormoni miqdori kun davomida özgarib turgani uçun tahlilda IGF-1 darajasini ölçaş işonçliroq hisoblanadi. Davolaşda jarrohlik va dori vositalari qöllanadi, ammo ularning heç biri mukammal emas: rusça Vikipediyaga köra, jarrohlik bir neça gormon yetişmovçiligiga olib kelişi mumkin, nur bilan davolaş esa keç ta'sir qiladi va asoratlar berişi mumkin. ÖzME bola tengdoşlaridan sezilarli darajada baland bölsa, vaqtida şifokorga murojaat qilişni tavsiya etadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gigantizm // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2617 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGigantizm. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2617
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2617
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Гигантизмru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Gigantismen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 266-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 266-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.