Salamanka universiteti

Salamanka universiteti (ispança Universidad de Salamanca) — Ispaniyaning Salamanka şahridagi davlat universiteti, Yevropaning eng qadimiy oliy öquv yurtlaridan biri. ÖzME va Inglizça Vikipediyaga köra, u 1218-yilda taşkil topgan. Inglizça Vikipediya uni ispan tilli dunyodagi eng qadimiy va hozirgaça uzluksiz işlab kelayotgan universitetlar orasida dunyoda törtinçi deb körsatadi; Rusça Vikipediya esa uni Bolonya, Oksford universitetlari va Sorbonna bilan birga Yevropaning eng qadimiy törtta universiteti qatoriga qöşadi.12

Rusça va Inglizça Vikipediyaga köra, universitetdan oldin Salamankada sobor qoşida maktab bölgan; u 1130-yildayoq tilga olinadi. 1218-yilda Leon qiroli Alfonso IX bu maktabga «studium generale», ya'ni «umumiy maktab» maqomini bergan — bu atama ilk universitetlarning dastlabki nomi edi. Öşa paytda bu yerda kanonik va fuqarolik huquqi, tibbiyot, mantiq, grammatika va musiqa öqitilgan. 1254-yilda qirol Alfonso X universitetning tuzilişi va mablağ bilan ta'minlanişini belgilovçi farmon çiqargan, 1255-yilda esa Rim papasi Aleksandr IV uning diplomlarini hamma joyda tan olinadigan qilib tasdiqlagan. Rusça Vikipediyaga köra, Salamanka öz ommaviy kutubxonasiga ega bölgan ilk Yevropa öquv yurti hisoblanadi.

ÖzME'ga köra, örta asrlar va Uyğoniş davrida universitet Bolonya, Parij va Oksford bilan bir qatorda Yevropaning yirik madaniy markazlaridan biri bölgan. Bu yerda tabiiy fanlar öqitilgan, arab ilmi an'analari davom ettirilgan; ÖzME Ibn Sino va Ibn Ruşd asarlari şu yerda ilk bor tarjima qilinganini, dastlabki ensiklopedik naşrlar tayyorlanganini qayd etadi. Inkvizitsiya avj olgan 16-asrda Salamanka, ÖzME ma'lumotiça, Kopernikning geliotsentrik tizimi öqitilgan yagona öquv yurti bölgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, Kolumb ğarbiy dengiz yöli loyihasini qirol va qiroliçaga taklif qilganda uni Salamanka geograflari kengaşida himoya qilgan. 16-asrda «Salamanka maktabi» deb atalgan olimlar guruhi mustamlakaçilik axloqi va huquqi, iqtisod, falsafa va ilohiyot masalalarini muhokama qilgan; universitet matematiklari Grigoriy XIII taqvim islohoti uçun yeçim taklif etgan. 1580-yilga kelib har yili bu yerga 6500 ga yaqin yangi talaba kelgan.

ÖzME'ga köra, Ispaniyaning iqtisodiy tuşkunligi tufayli 17-asr boşidan universitet nufuzi pasaya boşlagan, ayniqsa 19-asrning 60-yillarida Madrid universiteti ispan ilmining markaziga aylangaç, bu jarayon kuçaygan. Inglizça Vikipediyaga köra, kollejlarning aksariyati Napoleon qöşinlari tomonidan vayron qilingan, 19-asrda esa hukumat kanonik huquq va ilohiyot fakultetlarini yopgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, hozir universitetda 50 mamlakatdan 30 mingdan ortiq talaba tahsil oladi; u ayniqsa çet elliklar uçun ispan tili kurslari bilan maşhur. Universitet Kembrij universiteti bilan birgalikda 1989-yilda Yevropa til testçilari assotsiatsiyasini ta'sis etgan, 2018-yilda esa 800 yilligini nişonlagan. Kutubxonasida taxminan 906 ming jild saqlanadi. Bitiruvçilari orasida yozuvçi Migel de Servantes, şoir Luis de Gongora, huquqşunos Fransisko de Vitoria va Bartolome de Las Kasas bor.