Jarqöton otaşkadasi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Jarqöton otaşkadasi — Surxondaryo viloyatining Şerobod tumanidagi Jarqöton qadimiy şahar xarobasida oçilgan olovga sajda qiluvçilar ibodatxonasi. ÖzME uni Örta Osiyo va Örta Şarqdagi eng qadimiy otaşkada deb hisoblaydi. Ibodatxona bronza davrining söngği bosqiçiga oid bölib, Şimoliy Baqtriyaning dehqonçilik madaniyati bilan boğliq.12
Jarqöton yodgorligi
13Rusça Vikipediyaga köra, Jarqöton — Markaziy Osiyodagi eng yirik bronza davri yodgorliklaridan biri; tadqiqotçilar uni «ilk şahar» yoki «şaharsimon manzilgoh» deb ataydi. Uning umumiy maydoni yuz gektardan ortiq bölib, Böstonsoyning çap qirğoğidagi törtta manzilgoh va öng qirğoqdagi beşta qabristondan iborat. Majmuada qörğon-ark, saroy, ibodatxona, turar joy mavzelari va katta nekropol bor. Rusça Vikipediyaga köra, yodgorlikni 1973-yilda Ş. Pidayev va V. Pilipko topgan, Inglizça Vikipediya esa uni Şerobod yaqinida, Termizdan taxminan 50 km şimoli-ğarbda deb körsatadi. Hozirgi nomi «jar» va «qöton» (mol qamaladigan joy) sözlaridan kelib çiqqan.
Tadqiq etilişi
13ÖzME'ga köra, ibodatxonada 1973-yildan Ahmadali Asqarov rahbarligidagi arxeologik ekspeditsiya tadqiqot olib borgan. Rusça Vikipediyaga köra, keyinroq, 1994—2003-yillarda yodgorlikni özbek-nemis ekspeditsiyasi örgangan, 2009—2011-yillarda ham qazişmalar davom etgan.
Tuzilişi
13ÖzME'ga köra, ibodatxona tarhi töğri törtburçak şaklida — 44 ga 64 metr bölib, qalinligi 4,5 metrli devor bilan öralgan. Rusça Vikipediya ölçamlarni taxminan 60 ga 44,5 metr deb beradi. Içida doira şaklidagi oltita sajdagoh, beşta muqaddas quduq, tabarruk buyumlar saqlanadigan xona va xöjalik xonalari bölgan. Markazda katta oçiq supa joylaşgan, uning örtasida esa törtta minor qoldiqlari va katta sajdagoh topilgan.
Ibodatxonada kohinlar yaşagan supali xonalar, muqaddas olov va kul saqlanadigan otaşgohlar, muqaddas içimlik — xaoma tayyorlanadigan xonalar ham oçilgan. Rusça Vikipediyaga köra, A. Asqarov va T. Şirinov ibodatxona devoridagi yarimdoira şaklidagi minorasimon inşootni mudofaa minorasi emas, olov saqlaş xonasi deb talqin qilgan; keyingi qazişmalarda yana bir neça şunday yarim oval minora aniqlangan.
Topilmalar
13ÖzME'ga köra, ibodatxonadan sirlangan va naqşlangan sopol idişlar, loydan yasalgan odam haykalçalari, afsonaviy Humo quşi — Garuda tasvirlangan idiş va sopol quvurlar topilgan.
Ahamiyati
13Rusça Vikipediyaga köra, ayrim tadqiqotçilar Jarqötonni zarduştiylik sivilizatsiyasining ildizi deb hisoblaydi: bu yerdagi olov va xaoma kulti bilan boğliq qurbongoh, şuningdek keç davr qatlamlaridagi dafn odatlari keyingi zarduştiylik marosimlarini eslatadi. Boşqa olimlar esa ibodatxona me'morçiligi va san'atida ayol ilohaga siğiniş bilan boğliq qadimgi Şarq e'tiqodlarining izlarini köradi. Har holda, Jarqöton otaşkadasi Örta Osiyoda diniy inşootlarning eng qadimgi namunalaridan biri sifatida mintaqa ma'naviy tarixini örganişda muhim örin tutadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jarqöton otaşkadasi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2947 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJarqöton otaşkadasi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2947
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2947
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Джаркутанru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Djarkutanen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 3-jild, 99-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 99-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.