Çanği sporti
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Çanği sporti — musobaqalarda sportçilar çanğidan foydalanadigan qişki sport turlari majmui. ÖzME'ga köra, unga çanği poygasi, tramplindan sakraş, ikki kuraş (poyga va sakraşdan iborat şimoliy kombinatsiya), toğ çanği sporti va biatlon kiradi. Inglizça Vikipediyaga köra, «ski» sözi qadimgi skandinav tilidagi «skíð» — «yorilgan yoğoç bölagi» sözidan kelib çiqqan.12
Turlari
13Rusça Vikipediyada çanği sporti törtta katta guruhga ajratiladi. Şimoliy turlarga çanği poygasi, çanğida sport orientirlaşi, tramplindan sakraş va ikki kuraş kiradi. Alp turlari yoki toğ çanği sportiga tezlikda tuşiş, slalom, gigant va supergigant slalom hamda ularning kombinatsiyasi mansub. Uçinçi guruh — fristayl, törtinçisi — bitta keng taxtada uçiladigan snoubording. Biatlon (miltiqdan otiş bilan qöşilgan poyga) mustaqil sport turi sifatida ham qaraladi. Inglizça Vikipediyaga köra, alp va şimoliy turlarning asosiy farqi bağlamada: alp çanğisida poyabzal tovoni ham, uçi ham qotiriladi, şimoliy çanğida esa faqat uçi mahkamlanib, tovon erkin kötariladi.
Tarixi
13Çanği dastlab qorli qişda ov qiliş va yuriş uçun paydo bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, çanğida yuriş tarixi qariyb beş ming yilni qamraydi. Rusça Vikipediyaga köra, eng qadimiy topilmalardan biri — Pskov viloyatida topilgan, taxminan 4300 yil oldin yasalgan çanği. VI–VIII asrlar mualliflari laplandlar va finlarning çanğidan kundalik hayotda va ovda foydalanganini yozib qoldirgan.
ÖzME'ga köra, çanği sporti sport turi sifatida Norvegiyada şakllangan: 1767-yilda bu yerda harbiylar örtasida ilk musobaqa ötkazilgan, 1843-yildan esa ommaviy musobaqalar boşlangan. Rusça Vikipediyaga köra, 1877-yilda Norvegiyada birinçi çanği jamiyati tuzilgan, 1883-yildan Xolmenkollen öyinlari ötkaziladi, XIX asr oxirida esa musobaqalar köp mamlakatlarda yoyilgan. Asta-sekin Yevropaning boşqa ölkalarida ham bu sport ommalaşgan.
Xalqaro taşkilotlar va musobaqalar
13ÖzME'ga köra, 1910-yilda Xalqaro çanği sporti komissiyasi tuzilib, sport qoidalari tasdiqlangan. 1924-yilda u Xalqaro çanği federatsiyasiga (FIS) aylantirilgan; hozir u Xalqaro çanği va snoubord federatsiyasi deb ataladi. Çanği sporti 1924-yildan qişki Olimpiya öyinlari dasturida. Jahon çempionatlari 1925-yildan ötkazilib keladi, rusça Vikipediyaga köra, rasmiy maqomni 1937-yilda olgan. Inglizça Vikipediyaga köra, FIS tasdiqlagan köpgina turlar böyiça alohida Jahon kubogi ötkaziladi, şimoliy turlar böyiça jahon çempionati esa toq yillarda bölib ötadi.
Özbekistonda
13ÖzME ma'lumotiga köra, Özbekiston 1993-yildan FIS a'zosi. Respublikada çanği sporti XX asrning 70-yillaridan, asosan toğ çanği yönalişida rivojlana boşlagan. 2004-yil holatiga köra, bu sport bilan 300 dan ortiq kişi şuğullangan, ikki ixtisoslaşgan sport maktabida 17 murabbiy 196 nafar bola va ösmirga saboq bergan. Aka-singil Komil va Elmira Örinboyevalar hamda Vladimir Yunusov xalqaro musobaqalarda qatnaşgan yetakçi çanğiçilar sifatida tilga olinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Çanği sporti // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2968 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÇanği sporti. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2968
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2968
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Лыжный спортru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Skiingen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.