Buşuyev qoramol zoti

Buşuyev qoramol zoti — Özbekistonda yaratilgan, asosan suti uçun boqiladigan qoramol zoti. ÖzME uni Mirzaçöl (hozirgi Sirdaryo viloyati) zonasida yetiştirilgan sersut va sermahsul zot sifatida tavsiflaydi. Rusça Vikipediyaga köra, zot Mirzaçöl tajriba stansiyasining mudiri Mixail Mixayloviç Buşuyev (1876–1936) nomi bilan atalgan; uning vatani Mirzaçöl, aniqroği Sirdaryo va Guliston tumanlari hisoblanadi.1

ÖzME'ga köra, Buşuyev mahalliy jaydari, ya'ni zebusimon sigirlarni golland zotiga mansub buqalar bilan, söngra olingan duragaylarni şvits zoti bilan çatiştirib, murakkab çatiştiriş yöli bilan zotni yaratişni boşlab bergan; bu işlar 1903–1918-yillarda olib borilgan. Rusça Vikipediya seleksiya boşlangan yilni 1905 deb körsatadi va çatiştirişda qisman simmental zoti ham iştirok etganini, keyin duragaylar özaro köpaytirilganini qayd etadi.

Zotni takomillaştiriş işlari keyinçalik Özbekiston çorvaçilik ilmiy-tadqiqot institutida davom ettirilgan: ÖzME bu işlar 1948–1967-yillarda olib borilganini yozadi, Rusça Vikipediya esa institut 1953-yildan uslubiy rahbarlik qilganini ta'kidlaydi. 1967-yilda zot Mirzaçöl zonasi uçun rayonlaştirilgan zot sifatida rasman tasdiqlangan.

ÖzME'ga köra, Buşuyev zoti mollarining tusi oq, quloqlari va tumşuği atrofi qora yoki qizil böladi. Rusça Vikipediya közlar atrofida qora «közoynak» va burun ustida qora yöl borligini ham qayd etadi. ÖzME ma'lumotiça, sigirlarning vazni 320–432 kg, buqalarniki 700–750 kg, yağrindagi balandligi 114–122 sm, tana uzunligi 139–159 sm. Sigirlar 300 kunlik soğim davrida 2400–2600 kg, ayrimlari 3000 kg gaça sut beradi, sutning yoğliligi 3,9–4,1 foiz. Rusça Vikipediyada keltirilgan keyingi ma'lumotlarga köra, sigirlarning sut mahsuldorligi 5000 kg gaça yetadi, örtaça yoğliligi 4–4,5 foiz (5,5 foizgaça), sigirlarning vazni 400–450 kg; seleksiya işlari sut miqdori va yoğliligini, sigirlarning tirik vaznini 500 kg dan oşiriş sari yönaltirilgan.

Rusça Vikipediyaga köra, Buşuyev zoti issiq va quruq iqlimga yaxşi moslaşgan va qon parazitlari qözğatadigan kasalliklarga çidamli. ÖzME'ga köra, zot Sirdaryo, Farğona, Samarqand va Surxondaryo viloyatlaridagi xöjaliklarda köp boqiladi. Rusça Vikipediya ma'lumotiça, 2003-yil 1-yanvar holatiga Özbekistonda bu zotdan 39,2 ming boş qoramol bölgan va tört naslçilik xöjaligi faoliyat körsatgan.