Ergaş Jumanbulbul öğli

Ergaş Jumanbulbul öğli (1868, Qörğon qişloği — 1937-yil 12-may, Qöştamğali qişloği) — özbek xalq şoiri va dostonçi baxşi, Qörğon dostonçilik maktabining eng yirik vakillaridan biri. U yod bilgan va kuylagan köplab dostonlar yozib olinib, özbek xalq eposining asosiy matnlariga aylangan. Rusça Vikipediya uni özbek adabiyoti klassiklaridan biri deb ataydi.1

ÖzME'ga köra, Ergaş hozirgi Samarqand viloyatining Qöşrabot tumanidagi Qörğon qişloğida dehqon va dostonçi oilasida tuğilgan. Uning yetti puşt ajdodlari, amaki va momolari ham dostonçi bölgan: Yodgor, Lafas, Mulla Toş, Mulla Xolmurod, Tilla kampir, Sulton kampir kabi 17–19-asrlarning taniqli baxşilari şu oiladan çiqqan. Rusça Vikipediyaga köra, 19-asr örtalarida Qörğonda yigirmadan ortiq xalq baxşisi yaşagan. Dostonçilik sirlarini Ergaş otasi — maşhur baxşi Jumanbulbuldan örgangan.

Özi savodsiz bölgan Jumanbulbul öğlining bilim olişiga alohida e'tibor bergan. ÖzME'ga köra, Ergaş 1884–1886-yillarda Buxoro madrasalaridan birida tahsil olib, fors tilini örgangan, arab tili bilan tanişgan va husnixat bilan şuğullangan. U Navoiy, Fuzuliy, Hofiz, Bedil, Maşrab va Mahtumquli asarlarini mutolaa qilgan. Biroq moddiy qiyinçiliklar va 1886-yilda otasining vafoti tufayli öqişni tugata olmagan.

Qişloğiga qaytgan Ergaş mustaqil ravişda bilimini oşirib, dostonçilik mahoratini sayqallagan. Bir muddat dehqonlardan soliq yiğuvçi, 1887–1889-yillarda esa Buxoro amirligiga qaraşli Nurota bekligi amaldorlaridan biriga mirza (kotib) bölib işlagan. ÖzME'ga köra, ölkada qahatçilik, çigirtka va vabo tarqalgan yillarda uning dostonçi ukalari, singillari va farzandlari birin-ketin vafot etgan. Ğam-alamga botgan şoir kuylaşni taşlab, taxminan 1904–1905-yillardan darbadar hayot keçirgan: Bulunğur, Ğallaorol, Urgut, Jizzax va Panjakent atrofidagi qişloqlarda tabiblik, qissaxonlik va şe'rxonlik qilib yurgan.

1923-yilda u qişloğiga qaytib, keyingi yili yaqin atrofdagi qişloqda kiçik maktab oçgan. 1926–1928-yillarda Pölkan şoir va Fozil Yöldoş öğli bilan birga folklorşunoslarga dostonlar aytib bergan va ularni özi ham yozib qoldirgan. Umrining sönggi yillarida dehqonçilik bilan şuğullanib, şogirdlar tarbiyalagan. 1936-yilda Toşkentga kelib, folklorşunos Hodi Zarifov uyida yaşagan, 1937-yil bahorida qişloğiga qaytib, ÖzME'ga köra, şu yilning mayida vafot etgan. Rusça Vikipediyada vafot yili 1936 deb körsatilgan.

ÖzME'ga köra, Ergaş şoir 30 ga yaqin doston va juda köp termalarni yod bilgan. Ular orasida «Kuntuğmiş», «Yakka Ahmad», «Alibek bilan Bolibek», «Ravşan», «Qunduz bilan Yulduz», «Xuşkeldi», «Qiz Jibek», «Göröğlining tuğilişi», «Hasanxon», «Avazxon», «Alpomiş», «Oşiq Ğarib», «Vomiq bilan Uzro», «Varqa bilan Gulşoh» kabi qahramonlik, romantik va kitobiy dostonlar bor. Ulardan bir qismi bevosita uning özidan yozib olingan. Şoir an'anaviy dostonlarni ijro etiş bilan birga özi ham ijod qilgan: «Tarjimai hol» dostoni, «Keldim», «Toşkent ta'rifida» kabi termalari ma'lum.

Ergaş şoirning asarlari «Bulbul taronalari» nomi bilan beş jildda (1971–1973) naşr etilgan, ular rus tiliga ham tarjima qilingan. ÖzME'ga köra, şoir haqida kitoblar yozilgan va hujjatli film suratga olingan, 1972-yil mayida uning tavalludining 100 yilligi keng nişonlangan (bu sana ÖzME körsatgan 1868-yilgi tuğilgan yil bilan mos kelmaydi). Qörğon qişloğida uning maqbarasi, haykali va uy-muzeyi bor, Nurota tumani markazida byusti örnatilgan. Samarqandda Ergaş, Islom şoir, Pölkan şoir va Fozil Yöldoş öğliga bağişlangan umumiy haykal qad kötargan. Toşkent va Samarqanddagi köçalar, Qöşrabot tumanidagi maktab uning nomi bilan atalgan.