Dengiz navigatsiya xaritalari
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Dengiz navigatsiya xaritalari — dengiz xaritalarining asosiy turi; dengiz yoki boşqa suv havzasi va unga tutaş qirğoqlarni tasvirlab, kemalarni boşqariş va xavfsiz suzişni ta'minlaşga xizmat qiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, ular gidrografik xaritalar deb ham ataladi va dengizda yöl topişning eng zarur quroli hisoblanadi; köp mamlakatlarda kemalar, ayniqsa tijorat kemalari bunday xaritalarni olib yuriş majburiyatiga ega.1
Mazmuni
13ÖzME'ga köra, navigatsiya xaritalarida qirğoq çizigining şakli va tavsifi, dengiz tubining relyefi va grunti, suv osti va suv usti qoyalari, oqimlar, kema yöllari hamda ularda uçraydigan xavflar — sayozliklar, qoyalar, kuçli tölqinlanadigan joylar körsatiladi. Şuningdek mayoqlar, tölqin qaytaruvçi inşootlar, magnit oğişi haqidagi ma'lumotlar va gidrologik unsurlar — oqimlar, suv kötarilişi va qaytişi, muz çegarasi tasvirlanadi. Inglizça Vikipediya bu röyxatga suv çuqurliklari, quruqlikdagi balandliklar, port, bino va köprik kabi inşootlarni ham qöşadi.
Turlari
13ÖzME navigatsiya xaritalarini vazifasi va masştabiga köra quyidagi turlarga ajratadi:
- planlar — 1:500 dan 1:25 000 gaça masştabda; portlar, qöltiqlar va kiçik akvatoriyalarni batafsil körsatadi;
- xususiy xaritalar — 1:25 000 dan 1:75 000 gaça masştabda;
- yöl xaritalari — 1:100 000 dan 1:500 000 gaça masştabda;
- boş xaritalar — 1:750 000 dan 1:5 000 000 gaça masştabda; katta dengiz hududlarini umumiy tarzda aks ettiradi.
Masştab qançalik yirik bölsa, xaritada şunça köp tafsilot beriladi.
Tuziliş manbalari
13Inglizça Vikipediyaga köra, navigatsiya xaritalari gidrografik va batimetrik tadqiqotlar asosida tuziladi. Ilgari çuqurlik arqonli löt bilan ölçangan bölsa, hozir exolot yordamida aniqlanadi. Tadqiqotlar köp mehnat va vaqt talab qilgani sababli ayrim dengiz hududlari haqidagi ma'lumotlar eskirgan bölişi mumkin. Barça çuqurliklar belgilangan sath (nol sathi) ga nisbatan körsatiladi.
Naşr etiliş va yangilaniş
13Inglizça Vikipediyaga köra, rasmiy navigatsiya xaritalarini köp mamlakatlarda milliy gidrografiya idoralari naşr etadi. Xalqaro gidrografiya taşkiloti muvofiqlaştiruvida xaritalarni yagona tizimga keltiruvçi xalqaro «INT» xaritalar seriyasi yaratilmoqda. Tijorat naşriyotlari ham, masalan, yaxtaçilar uçun qöşimça ma'lumotli xaritalar çiqaradi.
Suv yöllari va navigatsiya belgilari özgarib turgani uçun eskirgan yoki tuzatilmagan xaritadan foydalaniş xavfli. Şu sababli xarita çiqaruvçilar dengizçilarni özgarişlar haqida muntazam xabardor qilib boradi. Bugungi kunda qoğozdagi xaritalar bilan bir qatorda elektron navigatsiya xaritalari ham keng qöllanadi.
Çeklovlari
13Inglizça Vikipediyaga köra, eng puxta xarita ham xatodan xoli emas. Masalan, 1973-yilda Hind okeanida xaritada 5000 metrdan çuqur deb belgilangan joyda yuk kemasi noma'lum suv osti toğiga urilgan; keyinçalik bu toğ maxsus tadqiqot kemasi tomonidan xaritaga tuşirilgan. Bunday hodisalar, ayniqsa mayda masştabli xaritalarda, okean tubini örganiş hali davom etayotganini körsatadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Dengiz navigatsiya xaritalari // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3191 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADengiz navigatsiya xaritalari. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3191
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3191
Manbalar
1 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Nautical charten.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.