Sayo jangi

Sayo jangi, yoki Muhi jangi — 1241-yilda Botuxon boşçiligidagi möğul qöşini bilan Vengriya qiroli Bela IV qöşini örtasida Sayo (vengerça Sajó) daryosi böyida bölgan jang. Möğullarning Markaziy Yevropaga yurişidagi eng yirik töqnaşuvlardan biri bölib, venger qirollik armiyasining deyarli butunlay qirilişi bilan yakunlangan.12

Inglizça Vikipediyaga köra, möğullar Markaziy Yevropaga uç yönalişdan bostirib kirgan: ikki qöşin Polşa orqali ötib, Legnitsa yonida silez knyazi Genrix II qöşinini yenggan, janubiy qöşin Transilvaniyaga hujum qilgan, asosiy kuçlar esa Botuxon va Subutoy qömondonligida Verecke dovoni orqali Vengriyaga kirgan. Rusça Vikipediyaga köra, möğul asosiy kuçlari 1241-yil 12-martda Karpat dovonlaridan ötgan va bir neça kun içida ilğor otryad Peşt ostonasiga yetib kelgan.

ÖzME'ga köra, Peşt atrofidan qaytayotgan möğullarning yölini tösiş va Sayo daryosi ustidagi köprikni qöriqlaş uçun venger qöşini daryo böyida qarorgoh qurgan. Inglizça Vikipediyaga köra, jang Muhi şaharçasi yaqinida, 11-aprelda bölib ötgan; vengerlar tomonida qirolning ukasi, Slavoniya gertsogi Koloman ham bor edi.

Inglizça Vikipediyaga köra, tunda vengerlar köprikni egallamoqçi bölgan möğul ilğor qismini yengib, uni orqaga surgan. Biroq tongda Botuxon yetti toş otar quroldan (ÖzME bularni manjaniq deb ataydi) foydalanib köprik qöriqçilarini quvib yuborgan, Subutoy esa janubroqda daryodan ötib, venger qarorgohini aylanib ötgan. ÖzME'ga köra, möğullar daryodan ötgaç venger qarorgohini qurşab olgan; qurşovni yoriş uçun qilingan ikki hujum natija bermagan.

Rusça Vikipediyaga köra, möğullar qarorgohni atrofdagi tepaliklardan kamon va toş otar qurollar bilan öqqa tutgan, ammo halqani ataylab yopmay, çekiniş uçun yöl qoldirgan. ÖzME bu usulni batafsil tasvirlaydi: istehkomni taşlab qoçgan vengerlarga dastlab tegilmagan, boşqalar ham qoçişni yagona najot deb bilib ularga ergaşgan, söngra holdan toygan qoçoqlar bir zarba bilan yançib taşlangan. Rusça Vikipediyaga köra, ta'qib olti kun davom etgan va möğullar qoçayotganlar izidan Peştga bostirib kirgan.

ÖzME'ga köra, bu jangda venger armiyasining katta qismi halok bölgan, qirol esa faqat otining çaqqonligi tufayli omon qolgan. ÖzME möğullar qölga tuşgan qirol muhridan foydalanib, aholiga qirol nomidan uylarini taşlamaslik haqida soxta xatlar tarqatgani, natijada köp kişi yaşaş joyida qolib qirğinga uçragani haqida ham yozadi. Söng möğullar Peştni hujum bilan egallab, vayron qilgan; bu şahar hozir Budapeşt tarkibida.

Rusça Vikipediyaga köra, armiyadan ayrilgan Vengriya bosqinçilar oldida himoyasiz qolgan: Qadan qöşini Adriatika dengizigaça borib, Xorvatiya va Dalmatsiyani talagan, Bela IV esa Avstriya gertsogi Fridrix II dan panoh izlagan. Möğullarning keyinçalik şarqqa qaytişi köpinça uluğ xon Ögedeyning 1241-yil dekabridagi vafoti xabari bilan izohlanadi. Inglizça Vikipediya bu jangni Vengriya tarixidagi eng muhim voqealardan biri deb baholaydi.