Moskva viloyati
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Moskva viloyati (norasmiy nomi — Podmoskovye) — Rossiya Federatsiyasi sub'ekti; mamlakatning Markaziy federal okrugi tarkibiga kiradi. Viloyat nomini Moskva şahridan olgan, ammo Moskva alohida federal ahamiyatga ega şahar bölib, viloyat tarkibiga kirmaydi. Rusça Vikipediyaga köra, viloyatning rasmiy ma'muriy markazi belgilanmagan; boşqaruv organlarining köpçiligi 2007-yildan Krasnogorsk şahridagi hukumat uyida joylaşgan. Aholisi soni böyiça Rossiyada Moskvadan keyin ikkinçi örinda turadi.12
Taşkil etilişi
13ÖzME'ga köra, viloyat 1929-yil 14-yanvarda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, şu sanada qabul qilingan qarorga asosan viloyat amalda 1929-yil 1-oktabrda tuzilgan; uning tarkibiga Moskva, Tver, Tula va Ryazan guberniyalarining yerlari kirgan, özagini esa 1708-yilda tuzilgan Moskva guberniyasi taşkil etgan. Dastlab yangi ölkani Markaziy sanoat viloyati deb ataş möljallangan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, Moskva viloyati Şarqiy Yevropa tekisligining markaziy qismida, Volga va Oka daryolari oraliğida joylaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, u şimoldan janubga 310 km, ğarbdan şarqqa 340 km ga çözilgan. Yer yuzasi asosan tekislik: ğarbi va şimolini Moskva qirlari egallaydi, eng baland nuqtasi 310 m; şarqiy yarmida Meşçyora pasttekisligi, janubda — Oka ortida Örta Rossiya qirlarining şimoliy tarmoqlari joylaşgan. Eng past joy — Oka daryosi sathi, taxminan 97 m.
Iqlimi mö'tadil kontinental. ÖzME'ga köra, yanvarning örtaça harorati −10°, iyulniki 17° atrofida, yillik yoğin 450–650 mm. Rusça Vikipediyaga köra, eng past harorat Naro-Fominskda −54 °C, eng yuqorisi 2010-yil yozida Kolomnada +39,7 °C qayd etilgan. Daryolari Volga havzasiga mansub; şimolida Volga va uning irmoqlari, janubida Oka va uning irmoqlari oqadi, viloyatni Moskva kanali kesib ötadi. Köllari orasida Nerskoye va Svyatoye kabi muzlik köllari bor.
ÖzME'ga köra, hududning yarmini qayin, toğterak, qoraqarağay va qarağay örmonlari qoplagan. Bu yerda los, suvsar, börsiq, tulki, qobon, oq tovuşqon, olmaxon yaşaydi. Viloyatda «Los oroli» milliy boği va Priokso-Terrasniy qöriqxonasi bor.
Aholisi
13ÖzME 1998-yil ma'lumotlariga köra viloyat aholisini Moskvasiz 6,56 million kişi deb körsatadi; uning köpçiligi ruslar bölib, ukrainlar, beloruslar, tatarlar va boşqa xalqlar vakillari ham yaşaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, 2021-yilgi aholi röyxatida viloyat aholisi 8 524 665 kişini taşkil etgan, maydoni esa taxminan 44 300 km² (ÖzME'da 47 ming km²). Viloyat mamlakatdagi eng ziç aholili hududlardan biri; Moskva atrofida Rossiyadagi eng yirik şahar aglomeratsiyasi joylaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, hozir viloyat tarkibida 48 ta viloyatga böysunuvçi şahar bor, munitsipal jihatdan esa u 42 şahar okrugi va 14 munitsipal okrugga bölinadi.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, Moskva viloyati qadimiy sanoat ölkasi: töqimaçilik manufakturalari bu yerda 18–19-asrlarda paydo bölgan. Hozirgi xöjaligi Moskva şahri bilan çambarças boğliq bölib, asosan çetdan keltirilgan xom aşyo, malakali kadrlar va kuçli ilmiy-texnik bazaga tayanadi. Maşinasozlik (Podolsk, Kolomna, Mitişçi, Serpuxov korxonalari), yengil, kimyo va quriliş materiallari sanoati rivojlangan. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat foydali qazilmalarga boy emas: qurilişbop va şişasozlik qumi, gil, ohaktoş, torf qazib olinadi. Qişloq xöjaligida sut-göşt çorvaçiligi, parrandaçilik, kartoşka va sabzavot yetiştiriş ustun.
ÖzME'ga köra, Volga, Oka, Moskva daryolari va Moskva kanalida kemalar qatnaydi. Viloyat hududida Şeremetyevo, Domodedovo, Vnukovo kabi aeroportlar joylaşgan.
Ilm-fan va madaniyat
13ÖzME'ga köra, viloyatda muhim ilmiy markazlar bor: Puşçinoda biologiya, Çernogolovkada kimyo, Dubna va Protvinoda yadro fizikasi tadqiqotlari olib boriladi; Korolyov, Ximki, Balaşixa, Jukovskiy va Troitsk esa mudofaa yönalişidagi ilmiy markazlar hisoblanadi.
Me'moriy yodgorliklarga boy şaharlar qatorida Sergiyev Posad, Zvenigorod, Kolomna va Volokolamsk bor. Sergiyev Posaddagi Troitse-Sergiyev lavrasi rus pravoslav çerkovining eng yirik monastirlaridan biri. ÖzME'ga köra, Abramsevo, Muranovo va Arxangelskoye kabi muzey-usadbalar 19–20-asrlarda rus madaniyatining markazlari bölgan. Viloyat Gjel keramikasi, Fedoskino lok miniatyurasi va Jostovo metall laganlariga gul soliş hunarmandçiligi bilan ham tanilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Moskva viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3228 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMoskva viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3228
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3228
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Московская областьru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Moscow Oblasten.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.