Pop tumani

Pop tumani — Özbekistonning Namangan viloyati tarkibidagi tuman. Markazi — Pop şahri. Tuman Farğona vodiysining şimoli-ğarbida joylaşgan bölib, maydoni jihatidan viloyatning eng katta tumani: ÖzME'ga köra, u viloyat hududining 43,8 foizini va yaylovlarining asosiy qismini egallaydi.12

Özbekça Vikipediyaga köra, Pop örta asr manbalarida «Bob» şaklida tilga olinadi. Tadqiqotçi Lurye arab va suğdiy manbalarni tahlil qilib, bu nomni ikki xil talqin qilgan: birinçisi — «daryo keçuvi», ya'ni Pop qal'asi yonida Sirdaryodan keçib ötiş mumkin bölgan joy; ikkinçisi — «qal'a». Örta asrlarda Pop devor bilan öralgan qal'a-şahar bölgan.

Tuman 1926-yil 28-sentabrda taşkil etilgan. ÖzME'ga köra, 1930-yilda u Çust tumani bilan birlaştirilib, Çust-Pop tumani deb atalgan, 1931-yilda Çust tumani yana ajralib çiqqaç, Pop tumani nomi tiklangan. Tuman 1947–1960-yillarda Namangan viloyati, 1960–1967-yillarda Farğona viloyati tarkibida bölgan, 1967-yil dekabridan beri yana Namangan viloyatiga qaraşli. Özbekça Vikipediyada qayd etilişiça, XIX asr oxirida Pop volosti 1876-yilda tuzilgan Çust uyezdi tarkibiga kirgan; Ikkinçi jahon uruşida tumandan 5 mingga yaqin kişi qatnaşib, ulardan 1564 nafari halok bölgan.

ÖzME'ga köra, tuman şimoldan Qirğizistonning Jalolobod viloyati, şarqdan Namangan viloyatining Çust va Mingbuloq tumanlari, janubdan Farğona viloyatining Buvayda va Danğara tumanlari, ğarbdan Tojikistonning Aşt tumani hamda Toşkent viloyatining Ohangaron va Böstonliq tumanlari bilan çegaradoş. Çegarasining uzunligi 344 km. Rusça Vikipediyaga köra, tuman hududida Tojikistonga qaraşli Sarvak anklavi joylaşgan. Maydoni 2,94 ming km².

Hudud janubdan şimolga tomon kötarilib boradi: janubdagi Qoraqalpoq çöli va Aççiqköl massivida balandlik 350–400 m bölsa, şimoldagi Çotqol toğlarida 4000–4500 metrga yetadi. Sirdaryoning har ikki sohilidagi tekisliklar asosiy dehqonçilik yerlari hisoblanadi. Iqlimi kontinental: ÖzME'ga köra, iyulning örtaça harorati 27,8°, yillik yoğin 120–330 mm; tez-tez şamol esib turadi. Hududdan Sirdaryo, Şimoliy Farğona kanali va Çodaksoy, Ğovasoy, Uyğursoy kabi soylar oqib ötadi.

Tabiiy mintaqalar janubdan şimolga almaşadi: Sirdaryo çap sohilidagi qumlik çölda saksovul, izen, yantoq ösadi; daryo qayirlarida tol, turanğil va yulğun uçraydi; adirlarda efemer ösimliklar, toğlarda esa arça, toğterak, yovvoyi olma va dölana bor. Toğ yaylovlaridan çorvaçilikda keng foydalaniladi.

ÖzME 2003-yil uçun aholini 170 ming kişi deb körsatgan, aholining asosiy qismi özbeklar, şuningdek, tojik, rus, tatar, qirğiz, uyğur va boşqa millat vakillari yaşaydi. Özbekça Vikipediyaga köra, 2023-yil 1-yanvar holatiga aholi soni 231,3 ming kişiga yetgan; ulardan 131,5 mingi şahar, 99,7 mingi qişloq aholisi. Tumanda Pop şahri, Oltinkon, Uyğursoy, Çorkesar, Xalqobod kabi şaharçalar va köplab qişloqlar bor.

ÖzME'ga köra, tuman iqtisodiyotida quriliş materiallari, yengil, paxta tozalaş va oziq-ovqat sanoati muhim örin tutadi. Qişloq xöjaligida paxtaçilik yetakçi; ğallaçilik, şolikorlik, boğdorçilik, tokçilik, polizçilik, çorvaçilik va pillaçilik ham rivojlangan. 2002-yilda suğoriladigan yerlar 39,3 ming gektarni taşkil etgan. Özbekça Vikipediyaga köra, tumanga birinçi traktor 1928-yilda keltirilgan, 1932-yilda maşina-traktor stansiyasi taşkil etilgan.

ÖzME'ga köra, 2002/2003-öquv yilida tumandagi 38 umumiy ta'lim maktabida 39,5 ming öquvçi ta'lim olgan, akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari faoliyat körsatgan. 1931-yildan tuman gazetasi «Pop tongi» naşr etiladi.