Parkent tumani

Parkent tumani — Toşkent viloyatidagi ma'muriy tuman; markazi — Parkent şahri. ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil sentabrda tuzilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1938-yilda Toşkent viloyati tarkibiga kirgan, 1959-yil 25-iyunda tugatilib, hududi Yuqori Çirçiq tumaniga qöşilgan, 1979-yilda esa qayta tiklangan. Tuman şimol, şarq va janubda Böstonliq va Ohangaron tumanlari, ğarbda Yuqori Çirçiq, janubi-ğarbda Örta Çirçiq tumanlari bilan qöşni. ÖzME'da maydoni 1080 km², aholisi 2003-yilda 115 ming kişi deb berilgan.1

ÖzME'ga köra, tuman tarkibida bitta şahar (Parkent) va töqqizta qişloq fuqarolari yiğini bor edi: Boşqizilsoy, Böston, Zarkent, Nomdanak, Parkent, Söqoq, Hisorak, Çangi va Qoraqalpoq. Rusça Vikipediyada 2011-yil 1-yanvar holatiga köra şu töqqiz yiğindan taşqari uçta şaharça — Quyoş, Qörğontepa va Çinorli ham sanab ötilgan.

Tuman Örta Tyanşanning Çatqol tizmasi ğarbiy etaklarida, toğlar qurşovida joylaşgan. Joy ğarbdan şarqqa tomon kötarilib boradi: ğarbda toğ oldi tekisligi, örtada adirlar, şarqda toğlar. ÖzME eng baland nuqta sifatida Qizilnura çöqqisini (3627,8 m) körsatadi. Iqlimi nisbatan kontinental; yillik örtaça harorat taxminan 12°, yoğin 536 mm atrofida, vegetatsiya davri 180 kun. Tuproqlari past joylarda oddiy böz, adirlarda töq böz, toğlarda toğ-örmon tuproqlaridan iborat.

Asosiy suv manbalari — Çirçiqning çap irmoqlari Parkentsoy, Boşqizilsoy va Oqsoqotasoy; ularning yuqori oqimida şarşaralar bor. Rusça Vikipediyaga köra, tuman hududida Açiqköl ham joylaşgan.

ÖzME'ga köra, tumanda 70 oilaga mansub 1000 dan ortiq ösimlik turi qayd qilingan, ulardan 200 ga yaqini dorivor. Etaklarda ötloqlar, yon bağirlarda arçazorlar, ayrim joylarda yongoq, pista, na'matak, olça, olma, zirk va dölana uçraydi. 2400 m dan yuqorida Özbekiston «Qizil kitob»iga kiritilgan Greyg va Kaufman lolalari ösadi. Hayvonot olami ham boy: taxminan 200 tur quş (jumladan, noyob quzğun, pakana burgut, qora kalxat), 33 tur sutemizuvçi, 11 tur sudraluvçi yaşaydi.

Tuman hududida Fanlar akademiyasiga qaraşli «Quyoş» majmuasi va Materialşunoslik instituti, Seysmologiya institutining rasadxonasi hamda Çatqol biosfera qöriqxonasi joylaşgan. ÖzME'ga köra, Parkent dam oliş joylari bilan ham tanilgan: «Söqoq», «Kumuşkon», «Sumça», «Qizilsoy» kabi dam oliş uylari va önlab bolalar oromgohlari bor.

ÖzME'ga köra, 2003-yilda aholining 79,3 foizi özbeklar, 13,8 foizi tojiklar, 4,5 foizi qozoqlar, 2 foizi qirğizlar bölgan. Şaharliklar 45,5 ming, qişloq aholisi 69,5 ming kişini taşkil qilgan; örtaça ziçlik 1 km² ga 106 kişi.

Tuman iqtisodiyotida qişloq xöjaligi yetakçi, asosiy yönalişi — uzumçilik. ÖzME ma'lumotiga köra, 2003-yilda foydalaniladigan 61,6 ming ga yerning 15,4 ming gektari haydalgan, 14,7 ming gektari suğorilgan, qariyb 47 ming gektari lalmikor bölgan. Don, sabzavot, kartoşka va yem-xaşak ekinlari ham ekiladi, qoramol, qöy va eçki boqiladi. Sanoat korxonalaridan töqimaçilik kombinatining şöba korxonasi, ğişt va vino zavodlari, tikuvçilik fabrikasi, meva konservalaş va sut qayta işlaş korxonalari qayd etilgan.

ÖzME'ga köra, 2000-yillar boşida tumanda 44 maktab, litsey va kasb-hunar ta'limi muassasalari, madaniyat uyi, 25 klub, 34 kutubxona, 4 kasalxona va 2 poliklinika bölgan. 1982-yildan «Parkent tongi» tuman gazetasi çiqadi.