Jalolobod viloyati
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Jalolobod viloyati — Qirğiziston Respublikasi tarkibidagi viloyat. U mamlakatning janubi-ğarbida, Farğona vodiysining şimoli-şarqiy çekkasi va Ğarbiy Tyanşan toğlarida joylaşgan. Ma'muriy markazi — Jalolobod şahri. ÖzME'ga köra, maydoni 33,7 ming km²; Rusça Vikipediya ham şu raqamni keltirib, uni mamlakat hududining qariyb 17 foizi va maydoni böyiça uçinçi viloyat deb körsatadi.1
Çegaralari va ma'muriy tarixi
13ÖzME ma'lumotiça, viloyat şimol va şimoli-ğarbda Qirğizistonning Talas va Çuy, şarq va şimoli-şarqda Norin, janubi-şarqda Öş viloyatlari bilan, janub va janubi-ğarbda esa Özbekiston bilan çegaradoş.
ÖzME viloyatning taşkil topgan sanasini 1930-yil 21-noyabr deb beradi, biroq Rusça Vikipediyaga köra, u SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1939-yil 21-noyabrdagi farmoni bilan Jalolobod okrugi asosida tuzilgan. 1959-yilda viloyat tugatilib, tumanlari Öş viloyatiga qöşilgan va 1990-yil dekabrda qayta tiklangan. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat hozir sakkizta tumanga bölinadi. Hudud 19-asrda Qöqon xonligi tarkibida bölgan va 1876-yilda Rossiya imperiyasiga qöşib olingan.
Tabiati
13Viloyatning katta qismini Tyanşanning janubi-ğarbiy tarmoqlari egallaydi: ÖzME'ga köra, şimoli-ğarbda Piskom, Sandalaş va Çatqol, şimolda Talas Olatovi va Susamirtov tizmalari, janubda Farğona tizmasi yotadi; Ketmontepa va Töğuztoro kabi toğlararo botiqlar bor. Eng baland joyi — 4490 metrlik Boboşota toği. Rusça Vikipediyaga köra, hududning 70 foizdan ortiği siyrak aholili baland toğlardan iborat, qolgan qismi esa suğoriladigan dehqonçilik uçun foydalaniladigan toğ oldi va vodiy yerlaridir.
Iqlimi kontinental, iliq va quruq. ÖzME'ga köra, yanvarning örtaça harorati −2°, iyulniki 25–28°. Yoğin miqdori balandlikka qarab keskin özgaradi: past joylarda 400–500 mm, 2500 metr balandlikda 1000 mm va undan köp. Asosiy daryosi — Norin, u Sirdaryoning asosiy taşkil etuvçilaridan biri; şarqda Qoradaryo oqadi. Sariçelak, Kökola, Oyköl kabi toğ köllari muzlik erişi, toğ qulaşi va tektonik jarayonlar natijasida hosil bölgan.
Toğ yon bağirlarida pastdan yuqoriga qarab çala çöl va quruq daşt, yonğoq-mevali örmonlar, söngra aralaş va igna bargli örmonlar, subalp va alp ötloqlari, eng yuqorida qoyalar va muzliklar almaşinadi. Toğlarda toğ eçkisi, buğu, qobon, ayiq va qor qoploni yaşaydi. Rusça Vikipediyaga köra, viloyatda Beşarol va Sariçelak biosfera qöriqxonalari hamda Podşoota qöriqxonasi bor.
Aholisi
13ÖzME 2000-yil uçun aholini 880,8 ming kişi deb körsatgan, ularning 77 foizi qişloqlarda yaşagan. Rusça Vikipediyaga köra, 2023-yilda aholi 1 238 800 kişiga yetgan, bu mamlakat aholisining qariyb beşdan biri demakdir. Aholining 70 foizga yaqini qirğizlar, taxminan törtdan biri özbeklar; ruslar, turklar va tojiklar ham yaşaydi. Vodiylarda aholi ziç, toğlarda esa juda siyrak joylaşgan.
Xöjaligi
13Viloyat iqtisodiyotida elektr energetikasi yetakçi örinda turadi: ÖzME'ga köra, 1999-yilda u sanoat mahsulotining 63,4 foizini bergan. Rusça Vikipediyaga köra, Qirğizistonning asosiy gidroenergetika quvvatlari — Toktoğul, Kurpsoy, Toşkömir va Uçqörğon GESlari Norin daryosida joylaşgan. Ilgari neft, gaz, toşkömir (Kökyanğoq, Toşkömir) va rangli metallar rudalari ham köp qazib olingan. Qişloq xöjaligida ğalla, paxta, tamaki, uzum yetiştiriladi, boğdorçilik, pillaçilik va çorvaçilik rivojlangan; toğlarda qöyçilik asosiy tarmoq hisoblanadi.
Viloyat hududidan Bişkek — Öş avtomobil yöli ötadi. Jalolobod şahri yaqinidagi mineral buloqlar asosida kurort işlaydi; Arslonbob şarşaralari, Sariçelak köli va 13-asrga oid Şoh Fozil maqbarasi sayyohlarni jalb etadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jalolobod viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3319 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJalolobod viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3319
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3319
Manbalar
1 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Джалал-Абадская областьru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.