Qanliköl tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Qanliköl tumani — Qoraqalpoğiston Respublikasining markaziy qismida joylaşgan tuman. ÖzME'ga köra, uning maydoni 0,74 ming km², ma'muriy markazi — Qanliköl şaharçasi. Tuman Amudaryoning quyi oqimidagi serhosil tekislikda joylaşgan bölib, xöjaligi paxtaçilik va şoliçilikka asoslangan.1
Tarixi
1,3ÖzME'ga köra, tuman 1970-yil 7-dekabrda Qönğirot va Şumanay tumanlariga qaraşli yerlardan ajratib tuzilgan. Rusça Vikipediyaga köra, dastlab u Leninobod tumani deb atalgan va 1993-yilda Qanliköl nomini olgan.
Çegaralari va tarkibi
1,3Tuman şimoli-ğarbda Qönğirot, şarqda Kegeyli, janubi-şarqda Nukus, janubda Şumanay tumanlari bilan qöşni. ÖzME ma'lumotiça, uning tarkibida Qanliköl şaharçasi va tört ovul fuqarolari yiğini — Besköpir, Kosjop, Navröz va Qanliköl bor edi. Rusça Vikipediyaga köra, 2011-yil boşida qişloq fuqarolari yiğinlari soni sakkiztaga yetgan; ular qatoriga Arzimbetqum, Böston, Jayhun va Janaqal'a ham qöşilgan.
Tabiati
1,3Tuman hududi Amudaryoning çap sohilidagi pasttekislikdan iborat. ÖzME'ga köra, bu yerda daryoning qurib qolgan qadimiy irmoqlari — Uldaryo, Kindiközak va Begjap özanlari, qadimiy köllar örnidagi botiqlar hamda Arzimbetqum köçma qumlari saqlangan. Qadimiy özanlar qirğoqlarida yer ostida ungur deb ataladigan böşliqlar uçraydi; ularning ayrimlari diametri 5 metrga, çuqurligi 3 metrga yetadi. Bir vaqtlar töqay va ötloqlar bölgan yerlarning köp qismi ekinzorga aylantirilgan.
Iqlimi keskin kontinental: yanvarning örtaça harorati −7°, iyulniki 26° atrofida, eng yuqori harorat 44°, eng pasti −30°. Yiliga örtaça 108 mm yoğin tuşadi, asosan bahor va qişda. Ekinzorlar köp sonli kanallar orqali suğoriladi, tuman hududidan Suenli, Kindiközak, Qiyatjarğan va Ajiniyoz magistral kanallari ötadi. Tuproqlarning şörlanişiga qarşi Oltinköl kollektori va içki zovurlar qazilgan. Ösimliklardan qamiş, çiy, buğdoyiq, ajriq, yantoq, yulğun, turanğil va jiyda, hayvonlardan qobon, çiyaböri, quyon va ondatra, quşlardan qirğovul, ördak va qöton uçraydi; suv havzalarida sazan, laqqa va çörtan bor.
Aholisi
1,3ÖzME'ga köra, 2005-yilda tumanda 41,2 ming kişi yaşagan, ularning asosiy qismi qoraqalpoqlar va özbeklar; qozoq, turkman, koreys, tatar, rus va boşqa millat vakillari ham istiqomat qiladi. Aholining taxminan törtdan uç qismi qişloqlarda yaşaydi, örtaça ziçlik 1 km² ga 55 kişidan oşadi.
Xöjaligi va ijtimoiy soha
1,3Xöjalikning asosiy tarmoqlari — paxtaçilik va şoliçilik; çorvaçilik, pillaçilik, mevaçilik, sabzavot va poliz ekinlari yetiştiriş ham rivojlangan. ÖzME'ga köra, ekin maydonlari 20 ming gektardan ortiq bölib, ularning 5,4 ming gektariga paxta, 3 ming gektariga şoli ekiladi. Sanoat paxta tozalaş va ğişt zavodlari, quriliş va transport korxonalari bilan ifodalanadi. Tumanda umumta'lim maktablari, kasb-hunar kollejlari, kutubxonalar, madaniyat uylari va tibbiyot muassasalari faoliyat körsatadi. Hududdan respublika ahamiyatidagi Toşkent — Nukus temir yöli ötadi, Qanliköldan Nukus, Qönğirot, Kegeyli va Şumanayga avtobuslar qatnaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qanliköl tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3401 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQanliköl tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3401
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3401
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Канлыкульский районru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 10-jild, 56–57-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 56–57-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.