Lojuvard
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Lojuvard (forsça — «moviy»), lazurit, lyapis-lazur — töq kök rangli mineral va undan iborat qimmatbaho bezak toşi. Qadimdan zargarlik, toşkesarlik va rangtasvirda qadrlanib kelgan bu toş tarkibidagi mineral ilmiy adabiyotda lazurit, toğ jinsi esa lazurit jinsi yoki lyapis-lazur deb ataladi.12
Nomi
13Inglizça Vikipediyaga köra, toşning nomi forsça lojvard sözidan kelib çiqqan va bu söz köpgina tillarda kök rang nomining asosiga aylangan: ispan va portugal tillaridagi azul, ingliz tilidagi azure şular jumlasidandir. Söz forsçadan arab tiliga, undan qadimgi fransuz va örta asr lotin tillariga ötgan; lotinçada u «osmon» ma'nosini ham olgan. Fors tilidagi nom Badaxşondagi bir joy nomidan kelib çiqqan deb taxmin qilinadi.
Tarkibi va xossalari
13ÖzME'ga köra, lojuvard natriy va kalsiyning sulfat, xlor va oltingugurt tutgan alyumosilikati bölib, kub singoniyada kristallanadi. U asosan töq kök, binafşa va kökimtir-yaşil tusdagi yaxlit, ziç, mayda donador massalar şaklida, kamdan-kam hollarda kristallar körinişida uçraydi. Qattiqligi 5,5–6, ziçligi 2,3–2,4 g/sm³, yaltiroqligi şişasimon; xlorid kislotada parçalanadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, bezak toşi sifatida işlatiladigan lyapis-lazur aslida metamorfik toğ jinsi bölib, uning asosiy mineral tarkibiy qismi lazurit (odatda 30–40 foiz) hisoblanadi; unda kalsit (oq doğlar) va pirit (oltinsimon sariq zarralar) ham bor. Toşning kuçli kök rangi kristall panjaradagi uç atomli oltingugurt radikal anioni bilan izohlanadi.
Hosil bölişi va konlari
13ÖzME'ga köra, lojuvard ohaktoşlarning işqoriy va kamroq nordon magmatik jinslar hamda ularning pegmatitlari bilan tutaşgan joylarida kontakt metamorfizmi natijasida hosil böladi; köpinça flogopit, gumit va forsterit bilan birga uçraydi. Eng yirik konlari Afğonistonda (Badaxşon), Tojikistonda va Rossiyada (Baykal böyida) joylaşgan.
Inglizça Vikipediyaga köra, Afğonistonning şimoli-şarqidagi Badaxşon viloyati, Kokça daryosi vodiysidagi Sar-i Sang konlarida lojuvard 6000 yildan ortiq vaqtdan beri qazib olinadi. Bu konlar qadimgi fors, misr va Mesopotamiya sivilizatsiyalarini, keyinroq yunon va rimliklarni toş bilan ta'minlagan. Rusça Vikipediyaga köra, Tojikistonda lojuvard Pomirda qazib olinadi; Argentina, Çili, AQŞ va Myanmada ham konlari bor.
Tarixi va qöllanişi
13Inglizça Vikipediyaga köra, lojuvarddan yasalgan buyumlar Hind vodiysi sivilizatsiyasining eng qadimgi manzilgohlaridan topilgan, Misr fir'avni Tutanxamonning dafn niqobida ham undan foydalanilgan. Mesopotamiyada u miloddan avvalgi 5–4-mingyilliklardayoq sehrli toşlar uçun asosiy material bölgan.
ÖzME'ga köra, lojuvard qimmatbaho bezak toşi sifatida qadrlanadi, undan moviy rangli badiiy böyoqlar ham olinadi. Inglizça va rusça Vikipediyaga köra, maydalangan lojuvarddan tayyorlangan tabiiy ultramarin böyoği örta asrlar oxiridan Yevropada keng qöllangan; Uyğoniş va barokko davri rassomlari uni köpinça asosiy siymolar, ayniqsa Bibi Maryam kiyimlarini tasvirlaşda işlatgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1828-yilda arzon sun'iy ultramarin ixtiro qilingaç, tabiiy böyoq rangtasvirdan asta-sekin siqib çiqarilgan. Toş yaxşi sayqal topadi, şu bois undan zargarlik buyumlari, mozaika, quti va kiçik haykallar yasaladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Lojuvard // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3406 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APALojuvard. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3406
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3406
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Лазуритru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Lapis lazulien.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.