Rif
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Rif — dengiz yoki boşqa suv havzasining sayoz qismida tubdan kötarilib turgan, suv ostida yaşiringan yoki suv yuzasidan çiqib turgan balandlik. Rusça Vikipediyaga köra, atama gollandça rif — «qovurğa» sözidan kelib çiqqan; inglizça Vikipediya uni qadimgi skandinavça rif («qovurğa») sözi bilan boğlaydi. Riflar dengizçilik uçun xavfli, ayni paytda boy hayot makoni hisoblanadi.12
Hosil bölişi
13ÖzME'ga köra, riflar dengiz tubidagi qoyalar yoki qirğoqlar yemirilişidan, marjon (korall) qurilmalaridan va ohakli suvötlar qoldiqlaridan hosil böladi. Inglizça Vikipediyaga köra, köp riflar jonsiz tabiat jarayonlari — qum çökişi yoki tölqinlar qoyalarni yemirişi natijasida paydo böladi, eng maşhurlari esa tirik organizmlar — marjon poliplari va ohakli suvötlar — barpo etgan tropik marjon riflaridir. Tölqinlarning doimiy zarbasiga qarşi rif öşişini asosan ohakli qizil suvötlar ta'minlaydi. Riflarni ustritsalar, bulutlar va ayrim çuvalçanglar ham hosil qilişi mumkin. Sun'iy riflar — çökkan kemalar va maxsus inşootlar — baliq va boşqa jonzotlarga boşpana böladi.
Tarqalişi
13ÖzME'ga köra, riflar asosan ekvatorial va tropik dengizlarda, suv harorati 20° dan yuqori bölgan va kuçli tölqinlar bölmaydigan joylarda keng tarqalgan. Rusça Vikipediya sovuq suvlarda yaşaydigan marjon poliplari ham ma'lumligini qayd etadi: ular 1000 metrgaça çuqurlikda öşa oladi va hatto Norvegiya fyordlarida sayoz suvda ham rif hosil qilgan.
Turlari
13Quruqlikka nisbatan joylaşuviga köra riflarning uç asosiy turi ajratiladi. Qirğoq rifi quruqlikka tutaşib, qirğoqdan dengiz tomon çözilgan supa şaklida böladi. Tösiq rifi qirğoqdan biroz uzoqda joylaşib, undan böğoz yoki laguna bilan ajralgan. Halqasimon rif — atoll — içida quruqlik bölmagan lagunani örab turadi.
Dunyodagi eng katta marjon rifi tizimi — Avstraliyaning şimoli-şarqiy qirğoği yaqinidagi Katta Tösiq rifi. ÖzME uning uzunligini 200 km deb körsatadi, inglizça Vikipediyaga köra esa bu tizim 2300 km dan ortiq masofaga çözilgan.
Qadimgi riflar
13Rusça Vikipediyaga köra, geologiyada «rif» atamasi ohakli skeletli organizmlar hosil qilgan qadimiy karbonat jinslarni ham anglatadi; bu ma'noda uni ilk bor 1847-yilda Roderik Murçison Gotland orolidagi silur davri yotqiziqlariga nisbatan qöllagan. Inglizça Vikipediyaga köra, kembriy davrida riflarni hozir qirilib ketgan arxeotsiatlar qurgan. Rusça Vikipediyaga köra esa sianobakteriyalar hosil qilgan stromatolitlar esa taxminan 3,5 milliard yil avval Yerda keng tarqalgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Rif // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3455 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APARif. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3455
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3455
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Рифru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Reefen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.