Xatirçi tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xatirçi tumani — Navoiy viloyatining şarqiy qismidagi tuman. ÖzME'ga köra, u 1926-yil 29-sentabrda taşkil etilgan; rusça Vikipediyaga köra, Özbekiston SSRning dastlabki 79 tumanidan biri bölgan. Ma'muriy markazi — Yangirabot şahri.12
Tarixi
13Özbekça Vikipediyaga köra, tuman tuzilgunga qadar Xatirçi 1920–1921-yillarda Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tarkibidagi viloyat, keyinroq Karmana viloyati va uyezdi tarkibidagi ma'muriy birlik bölgan. Tuman 1927–1930-yillarda Zarafşon okrugiga, söngra bevosita respublikaga böysungan. 1938-yilda viloyatlar tuzilgaç, Samarqand viloyati tarkibiga kiritilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1943-yilda tumanning ikki qişloq soveti yangi tuzilgan Qöşrabot tumaniga berilgan. 1982-yilda Navoiy viloyati taşkil etilgaç, tuman uning tarkibiga ötgan, viloyat vaqtinça tugatilgan yillarda yana Samarqand viloyatiga qaytarilgan va 1992-yildan buyon Navoiy viloyati tarkibida.
Özbekça Vikipediyaga köra, Xatirçidan maşhur baxşi Pölkan şoirning nabirasi, şoir Amirqul Pölkan va adabiyotşunos olim Ğaybulla as-Salom kabi taniqli kişilar yetişib çiqqan.
Joylaşuvi va tabiati
13Tuman şimolda Nurota tumani, şimoli-şarqda Qöşrabot, janubi-şarqda Kattaqörğon tumanlari, janubda Zarafşon daryosi orqali Narpay va Paxtaçi tumanlari, ğarbda esa Navbahor tumani bilan çegaradoş. ÖzME maydonini 1,37 ming km² deb körsatadi, rusça Vikipediyada 1382 km² keltirilgan.
Tumanning şimoliy qismini Nurota tizmasi va uning etagidagi qiya tekislik, janubiy qismini Oqdaryo, Qoradaryo va qisman Zarafşon vodiylari egallaydi. ÖzME'ga köra, iqlimi kontinental: yillik örtaça harorat 13,5°, qişda sovuq −33° gaça tuşişi, yozda harorat 44° gaça kötarilişi mumkin. Yoğin miqdori toğli şimolda 300 mm atrofida, janubdagi tekislikda 200 mm ga yaqin. Daryo qayirlarida qamiş, yulğun kabi ösimliklar, toğ etaklarida rang, çalov, betaga va efemerlar, butalardan dölana va pista ösadi. Yovvoyi hayvonlardan böri, tulki, quyon, jayra, toğ eçkisi, töqayzorlarda qirğovul uçraydi. Nurota toğining yonbağrida Langar koni joylaşgan.
Aholisi
13ÖzME 2004-yilda tumanda 143,9 ming kişi yaşaganini, ularning 99 foizdan ziyodi özbeklar ekanini yozadi. Rusça Vikipediyaga köra, 2021-yilda aholi 201,9 ming kişini taşkil etgan. ÖzME ma'lumotiga köra, aholi ziçligi har km² ga 105 kişi bölgan, şaharliklar uluşi esa 15 foiz atrofida edi.
Xöjaligi
13Qişloq xöjaligi asosan paxtaçilikka ixtisoslaşgan. ÖzME'ga köra, 2004-yilda 12,3 ming gektar yerga paxta va 10,3 ming gektar yerga ğalla ekilgan. Boğdorçilik (bodom, yonğoq, anor, örik, anjir) va tokçilik rivojlangan, ipakçilik bilan ham şuğullaniladi, toğ etaklaridagi yaylovlarda çorva boqiladi. Sanoat korxonalaridan paxta tozalaş zavodi va «Langar-Uz-Ros» qöşma korxonasi qayd etiladi.
Ijtimoiy hayoti
13ÖzME'ga köra, 2004-yilda tumanda 85 umumta'lim maktabi, jumladan litsey, bolalar musiqa va san'at maktabi, kasb-hunar kollejlari, muzey, madaniyat saroyi va kutubxonalar faoliyat körsatgan. Tumanda Oltinsoy sanatoriysi bor. 1998-yildan «Xatirçi hayoti» tuman gazetasi naşr etiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xatirçi tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3485 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXatirçi tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3485
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3485
Manbalar
3 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Xatirçi tumaniuz.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Хатырчинский районru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 9-jild, 85–86-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 85–86-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.