Kogon tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kogon tumani — Buxoro viloyatidagi tuman. Ma'muriy markazi — Kogon şahri; Rusça Vikipediyaga köra, şaharning özi tuman tarkibiga kirmaydi. Tuman hududida Bahouddin Naqşband me'moriy majmuasi kabi Buxoro vohasining eng maşhur ziyoratgohlari joylaşgan.1
Tarixi
13ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil 29-sentyabrda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1963-yilda tugatilib, 1964-yilda qayta tiklangan.
Geografiyasi
13Tuman viloyatning Buxoro tumani, şimolda qisqa masofada Vobkent tumani hamda şimoli-şarqda Amu-Buxoro maşina kanali özani orqali Navoiy viloyatining Qiziltepa tumani bilan çegaradoş. ÖzME'ga köra, maydoni 500 km² (Rusça Vikipediyada — 510 km²).
Yer yuzasi tekislik, örtaça balandligi 222 m. Eng baland nuqtasi Quyimozor platosidagi Olçin tepaligi (252 m), eng past joylari Kogon şahridan janubdagi Kunjaköl pastqamligi (215 m gaça). Iqlimi kontinental: yillik örtaça harorat 15° atrofida, yanvarda örtaça 0°, iyulda 29°; harorat qişda −25° gaça tuşib, yozda 46° gaça kötarilişi mumkin. Yiliga 125–140 mm yoğin yoğadi, uning köp qismi qiş va bahorga töğri keladi. Vegetatsiya davri 214 kun.
Suğoriş Amu-Buxoro maşina kanali orqali amalga oşiriladi: kanalning 10 km qismi tumanning şimoli-şarqiy çegarasidan ötadi, Quyimozor suv omboridan boşlangan tarmoği esa hududni janubdan kesib ötadi. Ortiqça zax suvlar zovurlar tizimi orqali janubdagi Dengizkölga oqiziladi. Çöl qismidagi qorakölçilik yaylovlari sizot va artezian quduqlaridan suv oladi. Tuproqlari oç qönğir çöl tuproği va şörxoklardan iborat. Gipsli toşloq yerlarda aççiqmiya, şuvoq, astragal va isiriq, şörxoklarda yulğun va qamiş ösadi. Yovvoyi hayvonlardan böri, tulki, çiyaböri va jayron, sudraluvçilardan eçkemar va toşbaqa uçraydi.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 2002-yilda tumanda 53,4 ming kişi yaşagan; ularning 92,5 foizi özbeklar, qolganlari turkman, tojik, qozoq, rus, tatar va boşqa xalqlar vakillari. Ziçlik 1 km² ga taxminan 107 kişi bölgan. Rusça Vikipediyada aholi soni 67 ming, ziçlik esa 1 km² ga 131,4 kişi deb körsatilgan. ÖzME davrida tuman 9 ta, Rusça Vikipediyaga köra 2011-yilda esa 10 ta qişloq fuqarolari yiğinidan iborat bölgan.
Xöjaligi
13Tuman paxtaçilik, ğallaçilik, boğdorçilik, sabzavotçilik va çorvaçilikka ixtisoslaşgan, yetakçi tarmoq — paxtaçilik. ÖzME'ga köra, 16,1 ming gektar ekin maydonining yarmidan köpiga paxta, qolganiga don, sabzavot va ozuqa ekinlari ekilgan, 448 gektar yerni boğlar egallagan. Paxta tozalaş, yoğ va ğişt zavodlari, parrandaçilik fabrikasi, Quyimozordagi temir-beton buyumlar zavodi hamda 150 dan ortiq xususiy firma faoliyat körsatgan; sanoatning asosiy qismi Kogon şahrida joylaşgan. Asalariçilik ham rivojlangan. Tuman orqali xalqaro temir yöl ötadi, avtomobil yöllarining umumiy uzunligi 230 km dan oşadi.
Tarixiy yodgorliklari
13ÖzME'ga köra, Yangihayot qişloğidagi Sayyid Amir Kulol va Qasri Orifon qişloğidagi Bahouddin Naqşband me'moriy majmualari saqlanib qolgan. Rusça Vikipediya tuman hududida 32 ta arxeologik va 29 ta me'moriy yodgorlik borligini, ular orasida Bahouddin Naqşband, Sayyid Amir Kulol va Xöja Kabul Ahror Vali maqbaralari eng maşhur ekanini qayd etadi. Tumanda «Mehnat bayroği» gazetasi çop etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kogon tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3500 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKogon tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3500
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3500
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Каганский районru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 468–469-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 468–469-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.