Devaştiç qözğoloni
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Devaştiç qözğoloni — 721–722-yillarda Söğdda, Panjikent hokimi Devaştiç rahbarligida arab istilosiga qarşi kötarilgan qözğolon. ÖzME uni Panjikentda arablar zulmiga qarşi bölib ötgan xalq harakati sifatida tavsiflaydi. Rusça Vikipediya qözğolon boşlanişini 720-yilga taqaydi.1
Devaştiç
13Rusça Vikipediyaga köra, Devaştiç Samarqandning nufuzli söğd dehqonlari oilasidan çiqqan, taxminan 706–708-yillarda Panjikent hokimi etib saylangan. U faqat Panjikentni boşqargan bölsa-da, «Söğd podşosi» va «Samarqand hukmdori» unvonlariga da'vo qilgan. 712-yilda arab sarkardasi Qutayba ibn Muslim yurişidan söng u boşqa söğd hukmdorlari qatori Umaviylar xalifaligi hokimiyatini tan olgan va bir muddat arablarga sodiq qolgan. Devaştiç va uning fuqarolarining aksariyati zardüştiylikning öziga xos söğd şakliga e'tiqod qilgan.
Qözğolonning boşlanişi
13ÖzME'ga köra, Ğurak boşçiligidagi söğd aslzodalarining bir qismi arablar tomoniga ötgaç, aslzoda dehqonlarning boşqa qismi Devaştiç atrofida birlaşib, kuraşni davom ettirgan. Devaştiç özini Panç (Panjikent) hokimi — xvabu va Söğd podşosi — ixşid deb e'lon qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, qözğolonning yana bir rahbari Karzanj bölgan; isyonçilar Farğona hukmdori at-Torning yordam va boşpana va'dasini olgan, ammo u ularga xiyonat qilib, arablarga Karzanj qöşini qayerda ekanini oşkor etgan. Natijada arablar Xöjandda Karzanj qöşinini tor-mor keltirgan.
Bostirilişi
13Arablarning Xurosondagi noibi Sa'id al-Haraşiy qözğolonni bostiriş uçun katta qöşin yuborgan. ÖzME'ga köra, isyonçilar Qum qişloği yaqinidagi jangda yengilib, Muğ toğidagi mustahkam qal'aga çekinganlar. Arablar ta'qib qilmaslikka va'da bergaç, ular taslim bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 722-yilda Devaştiç asirga olingan; Iroqdagi umaviy noibi uni ozod qilmoqçi bölgan bölsa-da, al-Haraşiy uni qatl ettirgan. Panjikentda bir qator uylar va ibodatxona yondirilgan. Bu qattiqqöllik keyinroq al-Haraşiyning Xuroson noibligidan çetlatilişiga sabab bölganlardan biri hisoblanadi.
ÖzME'ga köra, söğdliklar qarşiligi bostirilganiga qaramay, Movarounnahrda arablarga qarşi kuraş töxtamagan.
Muğ arxivi
13Qözğolon tarixini örganişda Muğ toği arxivi muhim manba hisoblanadi. Rusça Vikipediyaga köra, 1932-yilda hozirgi Tojikiston hududidagi Muğ qal'asi xarobalaridan tasodifan topilgan bu arxivda 74 ta söğd hujjati saqlangan, ularning bir qismi bevosita Devaştiçning yozişmalaridir. Hujjatlar 8-asr boşidagi Söğdning siyosiy va diplomatik tarixiga oid noyob ma'lumotlar beradi: ulardan Devaştiç öz ustidan turk xoqonining oliy hokimiyatini tan olgani, uning huzuriga Farğona podşosi kelgani anglaşiladi. ÖzME Muğ hujjatlari haqidagi tadqiqot sifatida M. Işoqovning «Unutilgan podşolikdan xatlar» (1992) kitobini körsatadi.
Xotirasi
13Rusça Vikipediyaga köra, Devaştiç Tojikistonda milliy qahramon sifatida hurmat qilinadi va unga haykal örnatilgan. Uning hayoti badiiy adabiyot va kinoda ham aks etgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Devaştiç qözğoloni // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3558 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADevaştiç qözğoloni. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3558
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3558
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Деваштичru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 3-jild, 139-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 139-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.