Stavropol ölkasi

Stavropol ölkasi — Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismi janubidagi subyekti, Şimoliy Kavkaz federal okrugi tarkibiga kiradi. Markazi — Stavropol şahri. ÖzME'ga köra, ölkaning maydoni 66,5 ming km². Inglizça Vikipediyaga köra, 2021-yilgi röyxatda ölkada 2 907 593 kişi qayd etilgan. Ölka Kavkazoldining markaziy qismini va Katta Kavkazning şimoliy yon bağirlarini egallaydi, uning janubida Rossiyaning eng qadimiy kurort hududlaridan biri — Kavkaz Mineral Suvlari joylaşgan.12

ÖzME'ga köra, ölka 1924-yil 13-fevralda Janubi-şarqiy viloyat sifatida tuzilgan, 1924–1937-yillarda Şimoliy Kavkaz ölkasi, 1937–1943-yillarda Orjonikidze ölkasi deb atalgan. Inglizça Vikipediya Şimoliy Kavkaz ölkasining tuziliş sanasini 1924-yil 17-oktyabr deb körsatadi, hozirgi nom esa 1943-yil 12-yanvarda berilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1847–1924-yillarda bu hududning katta qismida Stavropol guberniyasi mavjud bölgan, ölka tarixi esa Kavkazoldining özlaştirilişi va Azov–Mozdok istehkom çizigi qurilişi bilan boğliq. Inglizça Vikipediyaga köra, 1970–1978-yillarda ölka partiya qömitasining birinçi kotibi bu yerda tuğilgan Mixail Gorbaçyov bölgan; keyinroq SSSR rahbari bölgan Yuriy Andropov ham Stavropoldan.

Rusça Vikipediyaga köra, hududning katta qismini Stavropol qirlari egallaydi, ular şarqda Terek–Kuma pastteksligi va Nöğay daştiga ötadi. Kavkaz Mineral Suvlari tumanida lakkolit toğlar ajralib turadi, ulardan biri — Beştau. Ölkaning eng baland nuqtasi — Universitetskaya toği (1603 m). ÖzME asosiy daryolar sifatida Kuban (yuqori oqimi) va uning irmoqlari, Kuma, Kalaus va Yegorlikni sanaydi.

Tekislik qismining iqlimi kontinental, daşt iqlimi. Rusça Vikipediyaga köra, yanvarning örtaça harorati −5° atrofida (toğlarda −10° gaça), iyulniki 22–25°; tekisliklarda yiliga 300–500 mm, toğ oldi hududlarida 600 mm dan ortiq yoğin tuşadi. Tuproqlar asosan qoratuproq va kaştan tuproqlar, daştlarning köp qismi haydalgan. ÖzME'ga köra, toğlarda keng bargli, yuqoriroqda igna bargli örmonlar va subalp ötloqlari bor; daştda kemiruvçilar, tulki, böri, Kuma böyidagi qamişzorlarda yovvoyi muşuk va qobon yaşaydi.

Ölka yirik agrar mintaqa hisoblanadi: rusça Vikipediyaga köra, qişloq xöjaligida dehqonçilik, ayniqsa, don yetiştiriş ustun. ÖzME'ga köra, buğdoy, makkajöxori, kungaboqar va qand lavlagi ekiladi, mayin junli qöyçilik, mevaçilik va tokçilik rivojlangan. Sanoatning asosiy tarmoqlari — oziq-ovqat, yengil, maşinasozlik, kimyo va neft-kimyo sanoati; ular qatorida Nevinnomisskdagi azot öğitlari korxonasi bor. Rusça Vikipediyaga köra, ölkada tabiiy gaz, neft va polimetall konlari bor, gaz zaxiralari böyiça eng yirigi — Şimoliy Stavropol-Pelagiada koni. Katta Stavropol kanali Kuban va Maniç daryolarini tutaştiradi.

Stavropol ölkasi Rossiyaning eng yirik kurort hududlaridan biri. Pyatigorsk, Kislovodsk, Yessentuki va Jeleznovodsk kurortlari Kavkaz Mineral Suvlari guruhini taşkil qiladi. ÖzME'ga köra, ölkadagi 130 dan ortiq mineral buloqning 90 tasidan davolaş maqsadida foydalaniladi. Rusça Vikipediyaga köra, Tambukan köli şifobaxş balçiği bilan tanilgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, Stavropol ölkasi Rossiyaning eng köp millatli mintaqalaridan biri. ÖzME'ga köra, 2002-yilda aholining 84 foizini ruslar taşkil etgan, ular bilan birga arman, qoraçoy, çerkas, nöğay, osetin va boşqa xalqlar yaşagan. Eng yirik şaharlari — Stavropol, Pyatigorsk, Kislovodsk, Nevinnomissk va Yessentuki.