Yangiariq tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Yangiariq tumani — Xorazm viloyatining janubi-şarqidagi ma'muriy tuman, markazi Yangiariq şaharçasi. ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil 29-sentabrda tuzilgan, maydoni 0,40 ming km², 2005-yilda aholisi 84,5 ming kişi bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2021-yilda tumanda 117,2 ming kişi yaşagan.1
Tarixi
1,3Tuman tuzilgan vaqt manbalarda turliça körsatiladi. ÖzME uni 1926-yilga tegişli deb hisoblasa, Rusça Vikipediyada tuman 1930-yillarda taşkil topgani, 1938-yilda Xorazm viloyati tarkibiga kirgani va 1959-yil 4-martda tugatilgan Boğot tumanining bir qismi unga qöşilgani aytiladi. ÖzME'ga köra, tuman hududida 14-asrga oid Şayx Muxtor Valiy me'moriy majmuasi saqlangan.
Geografiyasi
1,3Tuman şimolda Xonqa, şarqda Boğot, ğarbda Xiva tumanlari, janubda esa Turkmaniston bilan çegaradoş. Relyefi asosan past tekislik, janubdagi katta maydonni qum barxanlari egallaydi. ÖzME'ga köra, ekinzorlar Amudaryodan boşlanuvçi Ostona, Oqmaçit, Quruqtom, Tagan va Kattaboğ magistral kanallaridan suv oladi.
Tumanda köllar köp: Uluğşörköl, Obulköl, Tangali, Bayotköl, Kiçikköl va boşqalar. Ularning köpçiligi özaro tutaştirilgan bölib, baliqçilik uçun foydalaniladi; ÖzME'ga köra, baliq ovi böyiça tuman viloyatda birinçi örinda turadi va köllar negizida ixtisoslaşgan baliq kombinati taşkil qilingan.
Iqlimi keskin kontinental. ÖzME'ga köra, yillik örtaça harorat 11,8°, yanvarda −4,5° (eng past −31°), iyulda 27° (eng yuqori 45°). Yiliga atigi 82 mm yoğin tuşadi, asosan bahorda. Vegetatsiya davri 208 kun. Tuproqlar asosan şörlangan ötloq va ötloqi-böz tuproqlar bölib, ularning şöri kollektorlar yordamida yuvib turiladi. Yovvoyi ösimliklardan yantoq, şöra, ajriq, qamiş, hayvonlardan böri, quyon, ondatra, quşlardan ördak, ğoz va qaşqaldoq uçraydi.
Aholisi
1,3ÖzME'ga köra, aholining 96 foizini özbeklar taşkil etadi, şuningdek turkmanlar, tatarlar, koreyslar va ruslar ham yaşaydi. 2005-yilda aholi ziçligi har kvadrat kilometrga 211 kişi bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2011-yil boşida tumanda 6 şaharça (Quşloq, Maşinaçilik, Obod, Soburzon, Suvğon, Yangiariq) va 8 qişloq fuqarolari yiğini bölgan.
Xöjaligi
1,3Qişloq xöjaligi asosan paxta va ğalla yetiştirişga ixtisoslaşgan; çorvaçilik, baliqçilik, pillaçilik, sabzavotçilik va boğdorçilik ham rivojlangan. ÖzME'ga köra, 2004-yilda umumiy ekin maydoni 13 ming gektardan oşgan, uning 6,5 ming gektariga paxta, 1,7 ming gektariga don ekilgan. Sanoat korxonalari qatorida paxta tozalaş, ğişt va meva konservalaş zavodlari, baliq kombinati va baliq dudlaş sexlari, kalava ip işlab çiqaruvçi özbek-turk qöşma korxonasi bor. Tuman hududidan Örta Osiyo — Markaz gaz quvuri ötadi va uning kompressor stansiyasi joylaşgan.
Ijtimoiy hayoti
1,3ÖzME ma'lumotlariga köra, tumanda 40 umumiy ta'lim maktabi, törtta kasb-hunar kolleji, bolalar sport maktabi, markaziy kutubxona va klublar, 210 örinli markaziy kasalxona hamda qişloq vraçlik punktlari işlagan. 1936-yildan «Yangiariq ovozi» tuman gazetasi çiqadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Yangiariq tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3625 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAYangiariq tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3625
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3625
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Янгиарыкский районru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 10-jild, 58–59-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 58–59-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.