Öş viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Öş viloyati — Qirğiziston Respublikasining janubidagi ma'muriy-hududiy birlik. Viloyat 1939-yil 21-noyabrda tuzilgan. Ma'muriy markazi — Öş şahri; rusça va inglizça Vikipediyaga köra, Öş respublika ahamiyatidagi şahar sifatida viloyat tarkibiga kirmaydi. ÖzME viloyat maydonini 29,2 ming km² deb körsatadi.12
Çegaralari va ma'muriy tuzilişi
13Rusça Vikipediyaga köra, viloyat tarkibidan keyinçalik Jalolobod (1990) va Botken (1999) viloyatlari ajratib olingan, şu sababli ÖzME'dagi ayrim tavsiflar viloyatning ilgarigi, kengroq hududiga taalluqli. Inglizça Vikipediyaga köra, hozir viloyat Jalolobod va Norin viloyatlari, Xitoy Xalq Respublikasi, Tojikiston, Botken viloyati hamda Özbekistonning Andijon va Farğona viloyatlari bilan çegaradoş. Rusça Vikipediya viloyatning yettita tumanini sanaydi: Olay, Aravon, Qorakölja, Qorasuv, Növqat, Özgan va Çong-Olay tumanlari. Inglizça Vikipediyaga köra, Özbekiston hududidagi Barak anklavi ham ma'muriy jihatdan Qorasuv tumaniga qaraydi.
Tabiati
13Viloyat hududi Tyanşan va Pomir-Olay toğ tizimlarida joylaşgan. Şimoli-şarqida Farğona tizmasi, janub va ğarbda Turkiston, Olay va Çong-Olay (Orqa Olay) tizmalari kötarilgan; ÖzME'ga köra, eng baland nuqta 7134 metrga yetadi. Aholining köp qismi şimoldagi tekisroq yerlarda — Farğona vodiysi çekkasida va Olay vodiysida yaşaydi.
ÖzME'ga köra, iqlim kontinental va quruq. 500–1100 metr balandlikda yanvarning örtaça harorati −3°, iyulniki 24–27° bölib, bu yerda asosiy suğoriladigan vohalar joylaşgan. 2000–3000 metrda yoz salqin, qiş uzoq va sovuq, 3000 metrdan yuqorida iyulda ham harorat 10° dan oşmaydi. Yillik yoğin 400–600 mm. Rusça Vikipediyaga köra, eng yirik daryolar — Qizilsuv, Oqbura va Qoradaryo, ular dehqonçilikda suğoriş uçun işlatiladi. Toğ yon bağirlarida yonğoq-mevazor örmonlar, Olay va Turkiston tizmalarida arçazorlar, 3000–4000 metrda esa yozgi yaylov bölib xizmat qiladigan alp ötloqlari bor. Hayvonot dunyosida qönğir ayiq, qobon, toğ eçkisi va qor qoploni uçraydi.
Aholisi
13ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, 1999-yilgi röyxatda viloyatda taxminan 1,18 million kişi yaşagan, bu mamlakat aholisining qariyb çoragi edi. Inglizça Vikipediyaga köra, 2009-yilgi röyxatda 1 104 248 kişi qayd etilgan, 2021-yil boşiga esa bu raqam 1 391 649 kişiga yetgan; aholining aksariyati qişloqlarda istiqomat qiladi. Asosiy aholi qirğizlar; özbeklar eng yirik ozçilik bölib, 2009-yilda viloyat aholisining 28 foizini taşkil etgan. Rusça Vikipediyaga köra, toğli tumanlarda aholi siyrak, vodiylarda esa ziçlik ayrim joylarda 1 km² ga 300–400 kişiga yetadi. Viloyatda qirğiz, özbek va rus tillarida gazetalar çiqadi.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, viloyatda neft, gaz, kömir, simob, surma kabi foydali qazilmalar bor, rangli metallurgiya, maşinasozlik, ip-ipak yigiruv, paxta tozalaş va göşt korxonalari işlagan. Qişloq xöjaligida toğ-yaylov çorvaçiligi, ayniqsa göşt-jun yönalişidagi qöyçilik yetakçi, Olay vodiysida qötos boqiladi. Vodiylarda ğalla, şoli, paxta va tamaki ekiladi, boğdorçilik va tokçilik rivojlangan. Asosiy transport turi — avtomobil: Öş — Bişkek, Öş — Xoruğ va Öş — Özgan yöllari viloyatni boşqa hududlar bilan boğlaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Öş viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3706 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÖş viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3706
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3706
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ошская областьru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Oş Regionen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 10-jild, 218–219-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 218–219-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.