Muborak gazni qayta işlaş zavodi

Muborak gazni qayta işlaş zavodi — Özbekiston yoqilği-energetika sanoatining yirik korxonalaridan biri; Qaşqadaryo viloyatining Muborak şahri yaqinida joylaşgan. ÖzME'ga köra, zavod Özbekneftgaz milliy xolding kompaniyasi tizimidagi «Özgeoneftgazqazibçiqariş» aksiyadorlik kompaniyasiga qaraydi. U tozalangan tabiiy gaz, qattiq va suyuq oltingugurt, barqarorlaştirilgan gaz kondensati hamda propan va butan aralaşmasidan iborat suyultirilgan gaz işlab çiqaradi.1

ÖzME'ga köra, korxona qurilişi 1965-yil 10-sentyabrda Muborakdan taxminan 12 km janubi-şarqda boşlangan; dastlab u Muborak oltingugurt zavodi deb atalgan, 1972-yildan hozirgi nomini olgan. Rusça Vikipediyaga köra, Muborak şahrining özi ham 1960-yillar oxirida aynan şu gazni qayta işlaş majmuasi qurilişi atrofida posyolka sifatida paydo bölgan va 1974-yilda şahar maqomini olgan.

Birinçi navbat 1971-yil 31-dekabrda foydalanişga topşirilgan. U Örtabuloq va Muborak guruhidagi konlardan keladigan gazni — yiliga 5 milliard m³ oltingugurtli va 3,7 milliard m³ oltingugurtsiz gazni tozalaşga möljallangan edi.

Keyingi ön yilliklarda zavod bir neça bosqiçda kattalaştirilgan. ÖzME ma'lumotlariga köra:

• 1976-yilda birinçi navbatning tozalaş qurilmalari qayta jihozlanib, yillik quvvat 6,2 milliard m³ ga yetgan;
• 1978–1980-yillarda ikkinçi va uçinçi navbatlar qurilib, quvvat yiliga 10 milliard m³ ga oşirilgan;
• 1984-yilda törtinçi navbat, şu yilning martida esa oltingugurt işlab çiqarişning törtinçi navbati işga tuşgan; uning yillik quvvati 183 ming tonna oltingugurt. Bu majmua oltita tozalaş bloki va ikkita oltingugurt bloki bilan bir qatorda suyultirilgan gaz oliş va kondensatni barqarorlaştiriş qurilmasini ham öz içiga oladi;
• 1992-yil dekabriga kelib qayta işlaş quvvati yiliga 25 milliard m³ ga, bloklar soni esa 18 taga yetkazilgan.

2000-yil 25-maydan zavod «Özgeoneftgazqazibçiqariş» tarkibidagi şö'ba unitar korxonaga aylantirilgan. ÖzME'ga köra, 2000-yilda bu yerda 27,3 milliard m³ dan ortiq gaz qayta işlangan, 217,5 ming tonna oltingugurt, 556 ming tonna barqarorlaştirilgan kondensat va 13,5 ming tonna suyultirilgan gaz olingan. 2003-yilda korxonaning nizom jamğarmasi 10,2 milliard sömdan oşgan.

Zavod AQŞ, Fransiya, Ispaniya, Germaniya, Çexiya, Rossiya, Yaponiya va Ukraina bilan iqtisodiy aloqada bölib, bu davlatlardan absorbentlar, katalizatorlar, kimyoviy reagentlar va asbob-uskunalar olib kelinadi. Rusça Vikipediya Muborak atrofida tabiiy gaz qazib olinişi va şahar yaqinida Muborak gaz kondensati koni joylaşganini qayd etadi — zavod aynan şu xom aşyo bazasiga tayanadi.