Samarqand tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Samarqand tumani — Özbekistonning Samarqand viloyatidagi ma'muriy birlik. Ma'muriy markazi — Gulobod. Tuman viloyatning janubi-şarqida, Zarafşon daryosining çap sohilida joylaşgan va şimoldan Samarqand şahriga tutaşadi. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat markazi bölgan Samarqand şahri tuman hududi içida joylaşsa ham, uning tarkibiga kirmaydi va viloyatga bevosita böysunadi.1
Tarixi
1,3Rusça Vikipediyaga köra, 1868-yilda Rossiya imperiyasi Buxoro amirligi yerlarini egallagaç, hozirgi tuman hududi Zarafşon okrugi, 1887-yildan esa Samarqand viloyatining Samarqand uyezdi tarkibiga kirgan. ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil 29-sentabrda Yuqori Darğom nomi bilan tuzilgan, keyinçalik Samarqand tumani deb atalgan. Rusça Vikipediyada 1939-yilda tumanning ön bir qişloq soveti ajratilib, yangi Komsomol tumani tuzilgani va 1959-yilda u yana Samarqand tumaniga qöşilgani aytiladi.
Geografiyasi va tabiati
1,3Tuman şimolda Oqdaryo, şimoli-şarqda Jomboy, şarqda Bulunğur va Toyloq, janubda Urgut, ğarbda Nurobod va Pastdarğom tumanlari bilan qöşni. ÖzME maydonini 0,48 ming km² deb beradi, rusça Vikipediyada esa 430 km² körsatilgan.
Relyefi asosan toğ etaklari, adir va qirlardan iborat; Ohakli, Mironköl va Sariköl baland tekisliklari şu yerda. Örtaça balandlik 445 metr atrofida. Zarafşon daryosi tumanning şimoliy qismini Oqdaryo tumanidan ajratib turadi. Rusça Vikipediyaga köra, hudud seysmik xavfli mintaqada joylaşgan. Toğlarda ohaktoş, marmar, granit, gips va volfram uçraydi.
Iqlimi keskin kontinental: ÖzME'ga köra, yillik örtaça harorat 13,4°, yanvarniki 0,2°, iyulniki 25°, yillik yoğin 321 mm, vegetatsiya davri 215 kun. Tuproqlari oç tusli böz, ötloqi va allyuvial tuproqlar. Bu yerlar qadimdan suğorma dehqonçilik mintaqasi bölgan. Toğlarda arça, pista, bodom, irğay, zirk ösadi; yovvoyi hayvonlar kam, quşlardan kaklik, qirğiy, burgut va loçin uçraydi.
Aholisi
1,3ÖzME'ga köra, 2004-yilda tumanda 256,2 ming kişi yaşagan, aholi ziçligi 1 km²ga 533 kişi bölgan. Rusça Vikipediyada 2016-yil 1-yanvar holatiga 232 382 kişi qayd etilgan, ularning qariyb 94 foizi qişloqlarda istiqomat qiladi. Aholining asosiy qismi özbeklar, tojik, rus, tatar va koreyslar ham yaşaydi. Rusça Vikipediyaga köra, tuman tarkibida ikkita şaharça — Gulobod va Xöja Ahrori Vali — hamda 74 mahalla fuqarolar yiğini bor.
Xöjaligi
1,3Tuman xöjaligi asosan Samarqand şahri aholisini sabzavot, poliz, meva, uzum, göşt-sut va parranda mahsulotlari bilan ta'minlaşga yönaltirilgan. ÖzME ma'lumotiça, suğoriladigan yerlar qariyb 17,8 ming gektarni taşkil etadi; ularning katta qismiga donli ekinlar, qolganiga paxta, sabzavot va ozuqa ekinlari ekiladi. Xöjaliklar Zarafşon daryosi hamda Darğom, Çap Qirğoq va Magistral kanallaridan suv oladi. Tumanda köplab xususiy korxonalar savdo, umumiy ovqatlaniş, tikuvçilik, maişiy texnika va avtomobil ta'miri bilan şuğullanadi.
Ijtimoiy soha
1,32002/2003 öquv yilida tumanda 66 umumiy ta'lim maktabi va 3 örta maxsus öquv yurti işlagan. Kutubxonalar, madaniyat uylari, sport maydonlari, Oğaliq toği soylarida dam oliş maskanlari bor. Tuman 1947-yildan «Şarq tongi» gazetasini çiqaradi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Samarqand tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3805 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASamarqand tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3805
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3805
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Самаркандский районru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 120–121-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 120–121-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.