Çaliş
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Çaliş — Xorazm viloyatining Urganç tumanidagi şaharça. ÖzME'ga köra, u Amudaryo sohilida, viloyat markazi Urganç şahridan 8 km uzoqlikda joylaşgan; eng yaqin temir yöl stansiyasi — Urganç (14 km). 2004-yilda aholisi 5,6 ming kişi bölgan. Uzoq yillar mobaynida şaharça Xorazmning daryo orqali taşqi dunyo bilan boğlanadigan asosiy kema bandargohi vazifasini bajargan.
Nomi
13ÖzME izohiça, «çaliş» sözi qayiq va sollarni eşkak yordamida daryoning bir qirğoğidan ikkinçisiga ötkaziladigan joy, ya'ni keçuv ma'nosini bildiradi. Ilgari mahalliy aholi daryo böyidagi töqayzorlarda ösadigan yovvoyi kandirdan ip yigirib, undan turli töqimalar va poyandozlar tayyorlagan. Şu sababli joy Kandirkum, şuningdek Qöpoliq (qamişzor) nomlari bilan ham tanilgan.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, hozirgi şaharça örnida avval Amudaryoning çap sohilidagi töqay va çakalakzorlar bölgan. 1886-yilda Amudaryo flotiliyasi taşkil etilgaç, bu yerda pristan qurilgan va yuk taşuvçi kemaçilar şu atrofda örnaşgan. 1929-yilgaça bu yerda Qöpoliq pristani işlagan. Öşa yili bahorda daryo toşib, pristanni yuvib ketgan; uning örnida qurilgan yangi pristan Çaliş deb atala boşlagan. Keyinroq bu yerda daryo suv yölini nazorat qiluvçi texnika uçastkasi va boşqa taşkilotlar faoliyat yuritgan, 1940-yilda esa bağdorçilik va tokçilik xöjaligi taşkil qilingan.
1952-yilgaça Çaliş Xorazm viloyatining asosiy port darvozasi hisoblangan: yuklar Amudaryo orqali Çorjöy (hozirgi Turkmanobod) va Orol dengizi tomonlaridan kemalarda keltirilgan, Urganç bilan Çaliş orasida esa tor izli temir yöl orqali taşilgan. 1957-yilgaça şaharça Qoraqalpoğistonning Beruniy tumaniga qaraşli bölgan, söngra Urganç tumani tarkibiga ötkazilgan.
1969-yil 13-martda Amudaryo toşqini aholi manzilini suv ostida qoldirgan. Oqibatlar bartaraf etilgaç, bu yerda toşqinga qarşi işlar bilan şuğullanadigan quriliş taşkiloti tuzilgan. 1992-yilda Amudaryo ustidan Çalişni Qoraqalpoğistondagi Beruniy şahri bilan tutaştiruvçi ponton köprik qurilgan.
Bugungi holati
13ÖzME ma'lumotiça, şaharçada Amudaryoda kemalar qatnovi xavfsizligini ta'minlovçi idora, viloyat ot sporti maktabi, quriliş taşkiloti va «Jayxun» sanatoriysi joylaşgan. Özbek va qozoq tillarida dars beriladigan ikkita umumiy ta'lim maktabi, madaniyat uyi, kutubxona va vraçlik punkti mavjud. Atrofda vinobop uzum yetiştiruvçi xöjalik bor. Amudaryo böyidagi manzarali joylarda dam oliş maskanlari va dala hovlilar joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Çaliş // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3847 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÇaliş. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3847
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3847
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 9-jild, 14–15-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 14–15-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.