Möynoq tumani

Möynoq tumani — Qoraqalpoğiston Respublikasi şimolidagi ma'muriy tuman. Amudaryo deltasining quyi qismi va Orol dengizining janubiy sohillari, şu jumladan dengizning qurib qolgan tubi uning hududiga kiradi. Ma'muriy markazi — Möynoq şahri. Tuman Orol fojiasining eng yaqqol guvohi bölgan hududlardan biri sifatida tanilgan.1

ÖzME'ga köra, tuman 1931-yil 19-sentabrda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1963-yilda u tugatilib, 1964-yilda qayta tiklangan. Xuddi şu manba 1942–1992-yillarda Orol dengizidagi Vozrojdeniye orolining tumanga tegişli qismida «Barxan» şartli nomli harbiy biokimyoviy sinov maydoni işlaganini qayd etadi.

ÖzME tuman maydonini 37,94 ming km² deb körsatadi; rusça Vikipediya rasmiy maydonni 37 900 km² deb beradi va Orol sathi pasayişi bilan quruqlik qismi ortib borayotganini ta'kidlaydi. Maydoni böyiça u Qoraqalpoğiston tumanlari orasida Qönğirot tumanidan keyin ikkinçi örinda turadi. ÖzME'ga köra, tuman Qoraözak, Çimboy va Bözatov tumanlari hamda Qozoğistonning Oqtöba va Qizilörda viloyatlari bilan çegaradoş.

Hududning katta qismini Orolning qurigan tubi — Orolqum va Amudaryo deltasidagi köllar egallaydi. Sudoçye, Zokirköl, Sariköl kabi köllar şu yerda joylaşgan, Amudaryoning Orolga quyiladigan joyi ham tuman hududiga töğri keladi. Iqlimi keskin kontinental: ÖzME'ga köra, yanvarning örtaça harorati −7,4°, iyulniki 26,3°, vegetatsiya davri 213 kun. Yillik yoğin ÖzME'da 105 mm, rusça Vikipediyada esa 150–180 mm deb berilgan. Yerlar asosan botqoq-ötloq va allyuvial tuproqli; yaylovlarning köp qismi qamişzor. Ösimliklardan qamiş, çiy, turanğil, jiyda, yulğun, yantoq uçraydi.

ÖzME tumanni Özbekistonda hayvonot dunyosi eng boy hududlardan biri deb baholaydi: suv havzalarida 30 dan ortiq baliq turi, 80 dan ziyod quş turi qayd etilgan, sut emizuvçilardan qobon, böri, çiyaböri, börsiq yaşaydi. Ondatra alohida xöjalik ahamiyatiga ega.

ÖzME'ga köra, 2003-yilda tumanda 28,8 ming kişi yaşagan; aholi tarkibida qoraqalpoq, özbek, qozoq, rus va boşqa xalqlar vakillari bor, ziçlik 1 km² ga bir kişidan sal köproq. Rusça Vikipediyaga köra, 2011-yil holatida tuman Möynoq şahri va oltita qişloq fuqarolar yiğinini (Bözatov, Qozoqdaryo, Madeli, Tiközak, Uçsoy, Hakim ota) öz içiga olgan.

An'anaviy tarmoqlar — baliqçilik va çorvaçilik, möynaçilik (ondatra, tulki, suvsar) bilan ham şuğullaniladi. ÖzME 2003-yil uçun ekin maydonini 1323 gektar deb körsatadi, uning asosiy qismida ğalla, qolganida yem-xaşak ekinlari, kartoşka va sabzavot yetiştirilgan. Asosiy transport suv yöli bölgan, Qönğirot–Beynov temir yöli esa tumanni Qozoğiston va Rossiya bilan boğlaydi. Tumanda maktablar, kasb-hunar kolleji, kutubxona va klublar faoliyat yuritgan.

Rusça Vikipediya tumanda tuğilgan taniqli kişilar qatorida Qoraqalpoğiston xalq şoirlari Tileubergen Jiyemuratov (1915–1990) va Ayapbergen Musayev (1880–1936)ni tilga oladi.