Çita viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Çita viloyati — Rossiya Federatsiyasining Şarqiy Zabaykalyeda joylaşgan sobiq subyekti. Ma'muriy markazi Çita şahri bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2008-yil 1-martda viloyat Aga Buryat avtonom okrugi bilan birlaşib, yangi subyekt — Zabaykalye ölkasini taşkil etgan va mustaqil birlik sifatida tugatilgan.1
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, viloyat dastlab 1934-yil 5-martda Şarqiy Sibir ölkasi tarkibida tuzilgan, ammo şu yilning dekabrida bekor qilingan. ÖzME va rusça Vikipediya uning 1937-yil 26-sentabrda RSFSRning alohida viloyati sifatida qayta taşkil etilganini qayd etadi. Hududida Aga Buryat avtonom okrugi joylaşgan bölib, u 1993-yilda Federatsiyaning teng huquqli subyekti maqomini olgan, lekin hududiy jihatdan viloyat tarkibida qolgan. 2007-yil 11-martda ötkazilgan referendumda viloyat saylovçilarining 90 foizdan ortiği, okrug saylovçilarining 94 foizi birlaşişni qöllab-quvvatlagan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, viloyat maydoni 431,5 ming km² bölgan. Hududning köp qismini örtaça balandlikdagi toğlar va ularni ajratib turgan soyliklar egallaydi; eng baland nuqta — şimoldagi Kodar tizmasida 3072 m. Janubda keng Ononböyi tekisligi bor. Iqlimi keskin kontinental: qişi quyoşli, quruq va qattiq sovuq bölib, yanvarning örtaça harorati −26° dan −33° gaça tuşadi, yozi esa qisqa va iliq. Yerning katta qismi abadiy muzloq.
Asosiy daryolar — Amur havzasiga mansub Şilka va Argun, Selenga irmoqlari Xilok va Çikoy, Lena irmoqlari Olyokma va Vitim. Rusça Vikipediya yirik köllar qatorida Barun-Torey, Zun-Torey, Katta Leprindo, Leprindokan, Niçatka va Arey köllarini sanaydi. ÖzME'ga köra, hududning yarmidan köpini dauriya tiloğoçi, qarağay, kedr va qayindan iborat toğ-tayga örmonlari qoplagan; örmonlarda sobol, qönğir ayiq, silovsin, şimol buğusi yaşaydi. Dauriya va Soxondo qöriqxonalari şu yerda joylaşgan.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 2002-yilda viloyat aholisi 1156,2 ming kişi bölgan. Rusça Vikipediyadagi ma'lumotlarga köra, aholi soni 1990-yillardan qisqarib, 2008-yilda taxminan 1 119 ming kişini taşkil etgan; 2002-yilgi röyxatga köra ruslar 89,8 foiz, buryatlar 6,1 foiz bölgan. Şahar aholisi ulişi 64 foiz atrofida. Eng yirik şaharlar — Çita, Krasnokamensk, Borzya, Petrovsk-Zabaykalskiy.
Xöjaligi
13Viloyat foydali qazilmalarga boy: ÖzME qalay, oltin, polimetallar, mis, molibden, volfram, temir rudalari, toşkömir va qönğir kömir konlarini sanaydi. Sanoatning asosiy tarmoqlari — konçilik, metallurgiya, maşinasozlik, örmon va yoğoçsozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati. Qişloq xöjaligida mayin junli qöyçilik, qoramolçilik, şimolda buğuçilik va möynaçilik rivojlangan, buğdoy, suli, arpa va kartoşka yetiştiriladi. Hudud orqali Transsibir temir yöl magistrali ötadi, Çitada xalqaro aeroport işlaydi, Şilka daryosida kema qatnaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Çita viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3972 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÇita viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3972
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3972
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Читинская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 121–122-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 121–122-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.