Yulius Vagner-Yauregg
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Yulius Vagner-Yauregg (nemisça Julius Wagner-Jauregg; 1857–1940) — avstriyalik şifokor-psixiatr, Fiziologiya va tibbiyot böyiça Nobel mukofoti laureati. ÖzME'ga köra, u rivojlanib boruvçi falajni (progressiv paraliç) isitma çaqiriş yöli bilan davolaş — piroterapiya usulini asoslab bergan va amaliyotga joriy etgan, buning uçun 1927-yilda Nobel mukofotiga sazovor bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u bu mukofotni olgan birinçi psixiatr hisoblanadi.1
Hayoti
13Inglizça Vikipediyaga köra, Yulius Vagner 1857-yil 7-martda Yuqori Avstriyaning Vels şahrida tuğilgan. 1883-yilda otasiga zodagonlik unvoni berilgaç, oila familiyasi «Vagner fon Yauregg» bölgan; 1918-yilda imperiya tugatilib, zodagonlik unvonlari bekor qilingaç, u «Vagner-Yauregg» şakliga keltirilgan. 1874–1880-yillarda Vena universitetida tibbiyotni örganib, 1880-yilda doktorlik darajasini olgan.
1883–1887-yillarda Vena psixiatriya klinikasida işlagan, 1889-yilda Graz universitetining nevrologiya va psixiatriya klinikasida Rixard fon Kraft-Ebing örnini egallagan va bu yerda bösiq, kretinizm hamda yodning ahamiyati ustida tadqiqot olib borgan. 1893-yilda Vena universitetining psixiatriya va asab kasalliklari professori hamda tegişli klinika direktori bölgan. 1928-yilda iste'foga çiqqan, ammo umrining oxirigaça ilmiy maqolalar yozişda davom etgan. U 1940-yil 27-sentabrda vafot etgan.
Piroterapiya va Nobel mukofoti
13Vagner-Yauregg ilmiy faoliyatining asosiy yönalişi ruhiy kasalliklarni bemorda yuqori harorat çaqiriş orqali davolaş bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u 1887-yildayoq isitmali kasalliklarning psixozlarga ta'sirini örgana boşlagan va dastlab saramas qözğatuvçi streptokokklar hamda tuberkulin bilan tajribalar ötkazgan. Bu usullar kutilgan natijani bermagaç, 1917-yilda bemorlarga bezgak qözğatuvçisini yuqtirişni sinab körgan (ÖzME bu usulning asoslanişini 1918-yil bilan belgilaydi).
Bu usul neyrosifilis oqibatida rivojlanadigan va öşa davrda davosiz hisoblangan progressiv paraliçda samarali bölib çiqqan. Bezgakdan keyin xinin bilan davolaş mumkin bölgani uçun xavf maqbul deb topilgan. Usul «malyarioterapiya» nomini olgan va XX asr örtalarigaça qöllangan; ammo inglizça Vikipediyaga köra, u bemorlarning taxminan 15 foizi ölimiga sabab bölgan, şu bois hozir işlatilmaydi.
Tanqidiy baholar
13Inglizça Vikipediyaga köra, Birinçi jahon uruşi davrida Vagner-Yauregg ruhiy jarohat oldik deb frontga qaytişdan boş tortgan askarlarga oğir elektr toki bilan ta'sir qilgan; uruşdan söng bu holat yuzasidan tergov boşlangan, ammo Zigmund Freyd uning foydasiga guvohlik bergan. U yevgenika ğoyalarini qöllab-quvvatlagan, ruhiy bemorlarni majburiy sterilizatsiya qilişni yoqlagan va umrining oxirida natsizmga xayrixohlik bildirgan. Şu sababli uning merosi bugungi kunda ziddiyatli baholanadi, garçi Avstriyada köplab muassasa va köçalar uning nomi bilan atalgan bölsa ham.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Yulius Vagner-Yauregg // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4005 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAYulius Vagner-Yauregg. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4005
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4005
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Julius Wagner-Jaureggen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 5-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 5-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.