Luanda
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Luanda — Angolaning poytaxti va eng yirik şahri. U Atlantika okeani sohilida joylaşgan, mamlakatning asosiy porti va Luanda provinsiyasining ma'muriy markazi hisoblanadi.
Tarixi
13Şaharga portugallar asos solgan. Asos solingan yil manbalarda turliça körsatilgan: özbekça va rusça Vikipediya 1575-yilni, inglizça Vikipediya esa 1576-yil yanvarini (25-yanvar) keltiradi. Asosçi sifatida rusça manba Paulu Dias (Bartolomeu Diasning nevarasi), inglizça manba esa Paulu Dias di Novaysni nomlaydi. Dastlabki nomi «San-Paulu-di-Luanda» bölgan, 1975-yilda Luanda deb qayta nomlangan (rusça manba).
16-asr oxirlarida şahar Portugaliyaning Angoladagi mustamlaka ma'muriyati markaziga aylandi. Inglizça manbaga köra, portugallar 1618-yilda Sao Pedru da Barra qal'asini, keyinroq Sao Migel (1634) va Sao Fransisku du Penedu (1765–66) istehkomlarini qurgan; ularning içida Sao Migel eng yaxşi saqlangan. Şahar Braziliyaga qul savdosining markazi bölgan; qul savdosi 1836-yilda bekor qilindi, 1844-yilda Angola portlari xorijiy kemalar uçun oçildi. Rusça manbaga köra, port orqali taxminan 3 000 000 qul olib ketilgan. Gollandlar şaharni 1640/1641-yildan 1648-yilgaça egallab turgan. 1889-yilda suv ta'minoti uçun akveduk oçilgan.
Aholisi 1940-yilda 61 208 kişi bölgan şahar 1970-yilda 475 328 kişiga yetdi. 1961-yil fevralida MPLA Luandada qurolli hujumlar uyuştirdi. 1975-yilda mustaqillik e'lon qilinib, Luanda mamlakat poytaxti böldi; fuqarolar uruşi (1975–2002) davomida köp portugallar ketdi, uruşdan qoçganlar şaharga oqib keldi va musseke deb ataladigan xarobalar kengaydi. 2002-yildan keyin yirik qayta quriş boşlandi.
Geografiyasi
13Şahar Kvanza daryosining Atlantika okeaniga quyilişi yaqinida joylaşgan. Iqlimi rusça manbaga köra tropik; yillik yoğin 250–500 mm. Inglizça manba iqlimni issiq yarim çöl (BSh) deb ta'riflaydi, yillik yoğin 405 mm; quruqlikni sovuq Bengela oqimi bilan boğlaydi. Şahar Baixa de Luanda (eski şahar) va Cidade Alta (yangi qism)ga bölinadi, oltita şahar tumani bor: Ingombota, Angola Kilunje, Maianga, Rangel, Samba va Sambizanga.
Aholisi
13Aholi soni manbalarda turliça: özbekça manba 1990-yillar oxirida 2 mln dan ortiq, rusça manba çekka hududlari bilan taxminan 4,5 mln (2012-yil baholaşi — 2 825 311), inglizça manba 2024-yilda 8,8 mln dan ortiq deb yozadi. Aholining köpçiligi ambundu xalqiga mansub; bakongo va ovimbundu uluşi ham oşgan. Rasmiy til — portugal tili, şuningdek, bantu tillari qöllanadi.
Iqtisodiyoti
13Luanda — yirik port va transport tuguni, xalqaro aeroportga ega. Özbekça manbaga köra, mamlakat işlab çiqaruvçi sanoat mahsulotining 50 foizdan ortiği şu yerda işlab çiqariladi. Asosiy tarmoqlar: neftni qayta işlaş, kimyo, rezina-texnika, töqimaçilik, oziq-ovqat, avtomobil yiğiş; şaharda neftni qayta işlaş zavodi bor. 2008-yilda ECA International, 2013-yilda Mercer tadqiqotlariga köra, Luanda dunyodagi eng qimmat şaharlardan biri deb topilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Agostinyu Neto nomidagi universitet (1976-yilda oçilgan), Katolik universiteti, kutubxonalar, Angola muzeyi va Dundu muzeyi bor. Sao Migel qal'asi hozir tarix muzeyi. 2010-yilgi Afrika millatlar kubogi öyinlarining asosiy şahri bölgan; Sitadela stadioni 60 000 örinli. Markaziy qismida 16-asr iyezuitlar çerkovi va 1664-yilda qurilgan Nazaret Madonnasi çerkovi kabi me'moriy yodgorliklar saqlangan (rusça manba).
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Luanda // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/412 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APALuanda. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/412
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/412
Raqamlarda
Aholi soni · 1-iyul 2018
2,5 mln kişi
+14,8 %16-may 2014ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q3897wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q916wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.