Binğozi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Binğozi (Bengazi) — Liviyadagi şahar va dengiz porti, mamlakatning Tripolidan keyingi ikkinçi yirik şahri hamda tarixiy Kirenaika mintaqasining markazi. ÖzME'ga köra, şahar Örta dengizning Sidra qöltiği sohilida, qoyali burunning janubiy çekkasida joylaşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2023-yilda aholisi taxminan 859 ming kişi deb baholangan.12
Qadimgi davr
13Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, hozirgi şahar örnidagi birinçi aholi punkti — yunonlar asos solgan Evesperidlar (Gesperidlar) koloniyasi bölib, miloddan avvalgi 6-asrda, taxminan 525-yil atrofida paydo bölgan (ÖzME bu sanani miloddan avvalgi 446-yil deb beradi). Şahar Kirenaikaning beş asosiy şahri — Pentapolis tarkibiga kirgan. Gerodot uni miloddan avvalgi 515-yil atrofidagi Fors yurişi munosabati bilan tilga oladi, Fukidid esa miloddan avvalgi 414-yildagi qamal haqida yozadi.
Miloddan avvalgi 3-asrda Ptolemeylar davrida şahar qayta qurilib, malika Berenika şarafiga Berenika deb atalgan. Miloddan avvalgi 96-yilda Kirenaika Rim viloyatiga aylangan. Inglizça Vikipediyaga köra, Rim hukmronligida Berenika gullab-yaşnagan va eramizning 3-asridan keyin Kirena va Barka örniga mintaqa markaziga aylangan, Vizantiya davrida esa tanazzulga yuz tutgan.
Örta asrlar va yangi davr
13ÖzME'ga köra, örta asrlarda şahar Bernik deb atalgan; 1450-yilda arablar uni egallab, avliyo Sidi bin Ğoziy nomi bilan Binğozi deb atay boşlagan. 1517–1911-yillarda u Usmonli imperiyasi tarkibida bölgan. 1911-yil oktabrda Italo-turk uruşi davomida şaharni Italiya qöşinlari egallagan. Inglizça Vikipediyaga köra, italyan hukmronligi, ayniqsa 1930-yillarning ikkinçi yarmida, şahar keng qurilgan va modernizatsiya qilingan. Ikkinçi jahon uruşida Binğozi bir neça bor qöldan-qölga ötib, qattiq vayron bölgan; 1942-yildan Britaniya harbiy ma'muriyatining markazi bölgan.
Mustaqil Liviya davri
13ÖzME'ga köra, 1949-yilda Binğozi Kirenaika viloyatining markaziga aylangan, 1951-yil dekabrda esa Liviya qirolligining ikkinçi poytaxti deb e'lon qilingan va Tripoli bilan navbatma-navbat poytaxt vazifasini bajargan. Rusça Vikipediyaga köra, Idris I qarorgohi şahar yaqinida joylaşgan edi. 1969-yilgi davlat töntarişidan söng Muammar Qaddafiy hukumati barça davlat idoralarini Tripoliga köçirib, şaharni poytaxt maqomidan mahrum qilgan.
Inglizça Vikipediyaga köra, 2011-yil 15-fevralda aynan Binğozida Qaddafiy hukumatiga qarşi namoyişlar boşlanib, ular fuqarolar uruşiga ulanib ketgan; şaharda muxolifatning Milliy ötiş kengaşi tuzilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2017-yil örtalaridan Binğozi Liviyaning şarqiy hukumati va Xalifa Haftar boşçiligidagi kuçlar nazoratida.
Xöjaligi va madaniyati
13Binğozi mamlakatning muhim savdo, sanoat, transport va madaniyat markazlaridan biri. ÖzME'ga köra, şaharda metallurgiya va elektrotexnika korxonalari, sement va asfalt zavodlari, zaytun moyi, meva şarbatlari va konserva işlab çiqaruvçi korxonalar bor; yaqin atrofda tuz qazib olinadi, baliq ovlanadi. Şahar Tripoli–Tobruk avtomobil yöli ustida joylaşgan, xalqaro aeroporti mavjud.
Binğozida universitet, kollejlar, muzey va kutubxonalar faoliyat körsatadi; inglizça Vikipediyaga köra, Liviya Milliy kutubxonasi ham şu yerda. Şaharning eski qismida 16-asrga oid Jome' ul-Kabir masjidi saqlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Binğozi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4131 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABinğozi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4131
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4131
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Бенгазиru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Benghazien.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 324–325-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 324–325-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.