Nizak Tarxon
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Nizak Tarxon (Abul Xayyoj Nizak Tarxon; vafoti 706 yoki 710) — Bodxiz şahrining merosiy hokimi, 7-asr örtasi va 8-asr boşlarida Balx va Toxariston hududlarida hukm surgan, arab istilosiga qarşi mahalliy hukmdorlar kuraşini boşqargan arbob. Inglizça Vikipediyaga köra, u ba'zan eftaliylarning söngi hukmdori deb hisoblanadi; ayrim tadqiqotçilar «Nizak Tarxon»ni bir kişining ismi emas, bir neça hukmdorga nisbatan qöllangan unvon bölgan deb taxmin qiladi.1
Hokimiyatga kelişi
13Inglizça Vikipediyaga köra, Nizak Tarxon ilk bor 651-yilda Bodxizning eftaliy hukmdori sifatida tilga olinadi: u Marv marzboni bilan ittifoq tuzib, Sosoniy şoh Yazdigard III ga qarşi çiqqan. Yaqut Hamaviy Bodxizni «eftaliylar qarorgohi» deb atagan. ÖzME'ga köra, 652-yilda Balxdagi Navbahor ibodatxonasining boş kohini Barmakni öldirgaç, Nizak amalda Balx va Toxaristonning hukmdoriga aylangan. Balxdan janubdagi Dara-i Gaz vodiysida, toğ tepasidagi Barbar (Farazdaz) toş qal'asi uning buyruği bilan arablardan mudofaa uçun qurilgan.
Arablarga qarşi kuraş
13ÖzME'ga köra, 701-yilda Suğd podşosi Tarxun taklifi bilan Nizak Xalifalikka bösh egmagan Sobit ibn Qutba va Muso ibn Abdullohga yordam beriş uçun Termizga kelgan. Inglizça Vikipediyaga köra, bu ittifoq dastlab arablarni Movarounnahrdan siqib çiqarişga erişgan, ammo 703-yilda Yazid ibn al-Muhallab Nizakni Bodxizda yenggan, 704-yilda esa Termiz ham qayta egallangan.
ÖzME'ga köra, Nizak Qutayba ibn Muslim bilan sulh tuzib, arablarning Movarounnahr şaharlariga yurişlarida qatnaşgan. Biroq arablar kuçayib borayotganidan xavotirga tuşib, u yana qözğolon kötargan: Balx sipohbadi, Marvarud, Toliqon, Foryob va Juzjon hukmdorlariga maktub yöllab, ularni birgalikda kuraşga çaqirgan. Inglizça Vikipediyaga köra, bu qözğolon 709-yilda boşlangan va uni Toxariston yabğusi ham qöllab-quvvatlagan.
Mağlubiyati va qatl etilişi
13Xulm darasidagi jangda Qutayba ğalaba qozongaç, Nizak Bağlon yaqiniga çekingan, söngra faqat bitta tor söqmoq orqali çiqiladigan al-Kurza toğ qal'asiga berkingan. ÖzME'ga köra, Qutayba qal'ani ikki oy qamal qilgan; ozuqa tugab, qal'adagilar orasida çeçak tarqalgan. Şunda Qutayba omonlik va daxlsizlik va'da qilib, Nizakni qal'adan çiqişga köndirgan, ammo söng uni hibsga olib, yetti yuz nafar safdoşi bilan birga qatl ettirgan. Inglizça Vikipediyaga köra, qatl afv va'dasiga qaramay Hajjoj ibn Yusuf buyruği bilan amalga oşirilgan. ÖzME bu voqeani 706-yil bilan, inglizça Vikipediya esa 710-yil bilan sanalaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nizak Tarxon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4138 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANizak Tarxon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4138
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4138
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Nezak Tarkhanen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 218–219-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 218–219-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.