Darai Gaz
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Darai Gaz (Deregez, Darai Jaz) — örta asrlarda hozirgi Afğonistonning şimolida mavjud bölgan qadimiy toğli tuman va uning markazi bölgan şahar. ÖzME'ga köra, u Balxob daryosi vohasida, Balxdan taxminan 5 farsax (bir farsax 6—7 km ga teng) janubda joylaşgan. 10-asrda bu yerdagi toğlar Jabal Köh nomi bilan tanilgan.
Nomi va afsonalar
13ÖzME'ga köra, «Darai Gaz» atamasi qadimgi afsonaviy Gaziston mamlakati nomidan kelib çiqqan. Joy nomi bilan boğliq rivoyatlar köp: ulardan biriga köra, afsonaviy pahlavon Rustam Isfandiyorga qarşi Semurğ quşi bergan kamon dastasini aynan şu yerdan otgan. 17-asrga oid «Subhonqulinoma» asarida ham vohaning tarixi afsonaviy zamonlarga boğlanadi. Şu asrda vohada Ayni Iskandariya, ya'ni «Iskandar buloği» deb atalgan katta çaşma bölgan; uning yonidagi, atrofini suv öragan tepalikdagi maqbarada göyo Iskandar Zulqarnayn — Aleksandr Makedonskiy dafn etilgan, degan rivoyat yurgan.
Ilk örta asrlarda
13ÖzME Xitoy manbalariga tayanib yozişiça, ilk örta asrlarda Darai Gaz vohasida Kiyotçi deb atalgan mulk joylaşgan. Xitoy manbalaridan biri — Syuan Szan bu yerning iqlimini sovuq, yerini esa juda serhosil deb ta'riflagan: meva va boşqa ösimliklar kam bölsa-da, sabzavot va buğdoy möl yetiştirilgan. U mahalliy aholini qattiqqöl va şafqatsiz odamlar sifatida tilga olgan. 7-asrda vohada 10 ta budda monastiri va 300 ga yaqin rohib bölgan.
Ğaznaviylar va keyingi davr
13Örta asrlarda vohada xuddi şu nomdagi şahar mavjud bölib, uning atrofidagi köplab qişloqlar unga bağinişli edi. ÖzME'ga köra, 11-asrda Darai Gaz Ğaznaviylar davlatining ovgohi va harbiy qarorgohi vazifasini bajargan; bu yerda turkiylar va hindlardan tuzilgan ikki mingdan ortiq otliq qöşin turgan.
16—17-asrlarda ham voha Balx viloyati qöşinlari yiğiladigan asosiy harbiy qarorgoh bölib qolgan, unda hukumat askarlarining doimiy turar joylari joylaşgan. Vohadagi Oqjilğa yaylovining kengligi 2 farsax, ya'ni 12—14 km ga yetgan. Yoz paytida Balx aholisi salqin toğ vohasiga dam oliş uçun çiqqan.
Örganilişi
13ÖzME maqolasi Darai Gaz haqidagi ma'lumotlar uçun B. Ahmedovning «Balx tarixi» (1982) va Ş. S. Kamaliddinovning Janubiy Sugd va Toxaristonning 9—13-asrlar arab tilidagi manbalar asosidagi tarixiy geografiyasiga bağişlangan tadqiqoti (1996) kabi işlarga tayanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Darai Gaz // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4168 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADarai Gaz. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4168
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4168
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.