Vologda viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Vologda viloyati — Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismi şimolida joylaşgan viloyat. Ma'muriy markazi — Vologda şahri. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat Şimoliy-Ğarbiy federal okrug va Şimoliy iqtisodiy rayon tarkibiga kiradi. Boşqa yirik şahri va sanoat markazi — Çerepovets.1
Taşkil topişi va tarixi
13Viloyat 1937-yil 23-sentabrda tuzilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u SSSR Markaziy Ijroiya Qömitasining Şimoliy ölkani Vologda va Arxangelsk viloyatlariga bölib yuboriş haqidagi qarori bilan taşkil etilgan. Bu yerlar 15-asrgaça qisman Novgorod yerlari, qisman Rostov va keyinroq Moskva knyazligi tarkibida bölgan; 15-asr oxirida Vologda uyezdi, 1796-yilda esa Vologda guberniyasi tuzilgan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, viloyatning maydoni 145,7 ming km²; rusça Vikipediyada esa 144 527 km² deb berilgan bölib, bu ölçam böyiça viloyat Rossiyada 26-örinda turadi. Şimoldan janubga 385 km, ğarbdan şarqqa 650 km ga çözilgan. Yer yuzasi past tekislik bölib, unda pasttekisliklar, qirlar va unça baland bölmagan tepaliklar navbatlaşadi; dengiz sathidan balandligi asosan 150—200 metr. Rusça Vikipediyaga köra, hudud orqali Şimoliy Muz okeani, Atlantika okeani va Kaspiy dengizi havzalari örtasidagi suvayirğiç ötadi.
Iqlimi mö'tadil kontinental: qiş uzoq va sovuq, yoz nisbatan qisqa va iliq. Yanvarning örtaça harorati ğarbda −11°, şarqda −14° atrofida, iyulniki 16—18°. ÖzME yillik yoğinni taxminan 500 mm deb körsatadi. Daryo tarmoği ziç: Suxona, Yug, Mologa, Şeksna eng yirik daryolar qatoriga kiradi. Rusça Vikipediyaga köra, viloyatda 2000 dan ortiq daryo va 5 mingdan ortiq köl bor; Beloye, Kubena va Voje köllari, Ribinsk va Şeksna suv omborlari şular jumlasidan. Onega kölini Volga bilan boğlaydigan Volga-Boltiq suv yöli ham şu hududdan ötadi.
Viloyat örta va janubiy tayga mintaqasida yotadi. Rusça Vikipediyaga köra, örmonlar maydonning qariyb 75 foizini egallaydi; ÖzME bu uluşni 70—80 foiz, botqoqliklarni esa 12 foiz deb baholaydi. Tuproqlar çimli-podzol, allyuvial va botqoq tuproqlardan iborat. Qazilma boyliklardan torf, qönğir temirtoş, ötga çidamli gil, kvars qumi, oş tuzi va mineral suvlar uçraydi.
Aholisi
13ÖzME 1999-yil uçun aholini 1367 ming kişi deb körsatadi. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat Rossiya mintaqalari orasida ruslar uluşi eng yuqori bölgan hudud (aholining 96,5 foizdan ortiği); tub aholi — viloyatning şimoli-ğarbida ixçam yaşaydigan vepslar. Söngği yillarda aholi soni qisqarib bormoqda.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, viloyat Rossiyadagi yoğoç tayyorlaş va yoğoçsozlik sanoati eng rivojlangan hududlardan biri bölib, unda sellyuloza-qoğoz, karton va fanera korxonalari işlaydi. Yetakçi tarmoq — qora metallurgiya: Çerepovetsda yirik metallurgiya kombinati joylaşgan. Maşinasozlik, metallsozlik, örmon kimyosi, yengil va oziq-ovqat sanoati ham rivojlangan, sut, sariyoğ va pişloq işlab çiqarişi alohida örin tutadi. Xalq badiiy hunarmandçiligi, ayniqsa töqima krujevo tayyorlaş maşhur.
Qişloq xöjaligi sut çorvaçiligi va ziğirçilikka ixtisoslaşgan; javdar, suli, arpa, kartoşka va yem-xaşak ekinlari yetiştiriladi. Hududdan Moskva — Arxangelsk va Kirov — Sankt-Peterburg temir yöllari ötadi, Volga-Boltiq yöli va Şimoliy Dvina suv tizimida kemalar qatnaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Vologda viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4175 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAVologda viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4175
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4175
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Вологодская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 232–233-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 232–233-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.