Nijniy Novgorod viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Nijniy Novgorod viloyati — Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismi markazida, Volga daryosining har ikki sohilida joylaşgan viloyat. Ma'muriy markazi — Nijniy Novgorod şahri. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat Volgaböyi federal okrugiga kiradi va Markaziy Rossiyaning eng yirik mintaqalaridan biri hisoblanadi. U şimoli-ğarbda Kostroma, şimoli-şarqda Kirov, şarqda Mariy El va Çuvaşiya, janubda Mordoviya, janubi-ğarbda Ryazan, ğarbda esa Vladimir va Ivanovo viloyatlari bilan çegaradoş.1
Tarixi va nomlari
13Rusça Vikipediyaga köra, viloyat hududida mezolit davri manzilgohlari va bronza davriga oid qabristonlar topilgan. 1708-yilgi Pyotr I islohotida Nijniy Novgorod atrofidagi yerlar bilan birga Qozon guberniyasiga kiritilgan, 1714-yilda esa alohida Nijniy Novgorod guberniyasi tuzilgan.
ÖzME'ga köra, viloyat 1929-yil 14-yanvarda taşkil etilgan. Keyingi yillarda uning nomi va maqomi bir neça bor özgargan: avval Nijniy Novgorod ölkasi, 1932-yildan Gorkiy ölkasi, 1936-yildan Gorkiy viloyati deb atalgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1936-yilda ölka tarkibidan Mari va Çuvaş avtonom respublikalari ajralib çiqqan, 1990-yil 22-oktabrda esa viloyatga tarixiy Nijniy Novgorod nomi qaytarilgan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, viloyat maydoni 76,9 ming km². Rusça Vikipediyaga köra, u şimoldan janubga 403 km, eng keng janubiy qismida esa ğarbdan şarqqa 274 km ga çözilgan. Hudud Şarqiy Yevropa tekisligining markazida yotadi. Volga uni ikki qismga ajratadi: çap sohildagi örmonli Zavoljye pasttekisligi va öng sohildagi balandlik. Karst relyef şakllari keng tarqalgan.
Iqlimi mö'tadil kontinental. ÖzME'ga köra, yanvarning örtaça harorati −12°, iyulniki 19°, yillik yoğin 500 mm atrofida. Asosiy suv yöllari — Volga va uning irmoqlari Oka, Vetluga, Sura; Gorkiy suv ombori ham şu yerda. Viloyat janubiy tayga, aralaş va keng bargli örmonlar mintaqasida joylaşgan, hududining qariyb 40 foizini örmon egallaydi. Bu yerda böri, tulki, qönğir ayiq, silovsin, börsiq yaşaydi, los muhofaza ostida. Kerjen qöriqxonasi viloyat hududida joylaşgan. Yer ostida quriliş materiallari, torf, fosforit va temir rudasi konlari bor.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 2000-yilda viloyatda 3657 ming kişi yaşagan, ularning 78,2 foizi şaharliklar bölgan. Aholining 94,7 foizini ruslar taşkil etgan; tatarlar, mordvalar, ukrainlar va çuvaşlar ham yaşaydi. Ensiklopediya yozilgan paytda viloyatda 48 ma'muriy tuman, 26 şahar va 71 şaharça bölgan.
Xöjaligi
13Viloyat Rossiyaning yirik sanoat mintaqalaridan biri. ÖzME'ga köra, sanoatning asosiy tarmoği — maşinasozlik va metallsozlik: avtomobillar, daryo va dengiz kemalari, samolyotlar, dvigatellar, stanoklar, asboblar va televizorlar işlab çiqariladi. Kimyo va neft kimyosi (plastmassa, sintetik smolalar, böyoq, lok), örmon, sellyuloza-qoğoz va neftni qayta işlaş sanoati ham rivojlangan. Viloyat badiiy hunarmandçilik buyumlari bilan ham tanilgan.
Qişloq xöjaligining yetakçi tarmoği — çorvaçilik: sut-göşt yönalişidagi qoramol, çöçqa va parranda boqiladi. Buğdoy, javdar, arpa, suli, greçixa, qand lavlagi, kartoşka va sabzavot yetiştiriladi. Volga, Oka, Vetluga va Sura daryolarida kemalar qatnaydi, asosiy daryo porti — Nijniy Novgorod. ÖzME ma'lumotiga köra, viloyatda 10 oliy öquv yurti, 5 teatr va 9 muzey bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nijniy Novgorod viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4182 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANijniy Novgorod viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4182
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4182
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Нижегородская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 217–218-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 217–218-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.