Payşanba

Payşanba — Samarqand viloyatidagi şaharça, Kattaqörğon tumanining ma'muriy markazi. Rusça Vikipediyaga köra, nomi özbekça «payşanba», ya'ni haftaning törtinçi kuni ma'nosini anglatadi. ÖzME'ga köra, aholi punkti 1989-yildan şaharça maqomiga ega.1

ÖzME'ga köra, Payşanba dengiz sathidan 450 metr balandlikda joylaşgan. Eng yaqin temir yöl stansiyasi — 12 km naridagi Kattaqörğon, Samarqand şahrigaça esa 90 km. ÖzME 2001-yilda aholini 19 ming kişidan ziyod deb körsatgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1989-yilgi aholi röyxatida şaharçada 11 606 kişi yaşagan, 2015-yilda esa aholi soni 32 568 kişiga yetgan.

ÖzME'ga köra, Payşanbadagi tepaliklardan miloddan avvalgi 5–4-asrlarga oid ostadonlarning topilişi bu yerda qadimdan odamlar yaşaganini körsatadi. Qulay geografik örni tufayli aholi punkti ösib, 18-asr oxiriga kelib mudofaa devori bilan öralgan, uç darvozali şaharga aylangan. 18–19-asrlarda bu yerda töqimaçilik, çitgarlik, zargarlik, qandolatçilik, kulolçilik, misgarlik, attorlik, ganç öymakorligi va temirçilik rivoj topgan.

Qadimda Payşanbada masjid, madrasa va karvonsaroylar bölgan. Ular orasida taxminan 17–18-asrlarga oid Odina masjidi öz salobati bilan ajralib turgan va xalq orasida «Ona masjid» deb ham atalgan. ÖzME'ga köra, 1791-yilda Muhammad Aminxöja Naqib bu yerda madrasa qurdirgan, 1902-yilda esa rus-tuzem maktabi binosi barpo etilgan (keyinçalik unda poçta joylaşgan).

1868-yildan Payşanba volost markazi bölgan. 1905–1908-yillarda bu yerda Namoz Pirimqul öğli boşçiligida Rossiya mustamlakaçiligiga qarşi xalq qurolli harakati bölib ötgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1926–1959-yillarda Payşanba Qoradaryo tumanining markazi bölgan.

ÖzME ma'lumotlariga köra, şaharçada tuman hokimiyati, ğişt zavodi, non kombinati va pilla qabul qiliş korxonasi bor. Novvoylik, qandolatçilik, tikuvçilik, etikdözlik, tandirçilik, duradgorlik va temirçilik bilan şuğullanuvçi kiçik korxonalar işlaydi. Şaharçada 5 ta umumta'lim maktabi, kasb-hunar litseyi, bolalar sport va musiqa maktablari, ösmirlar futbol maktabi, 3 ta muzey va 4 ta kutubxona faoliyat körsatadi. Tibbiyot muassasalaridan 400 örinli markaziy kasalxona, sil kasalliklari şifoxonasi, poliklinikalar mavjud. Qalandarxona jome masjidi ham şu yerda joylaşgan.