Tavakkalxon
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tavakkalxon, Tavakkal yoki Tavakkul sulton (?–1598) — Qozoq xonligi xoni. ÖzME uning hukmronligini 1586–1598-yillar bilan belgilaydi, rusça Vikipediya esa 1582–1598-yillar deb körsatadi. U Şiğayxonning öğli bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, uning ismi arabça «tavakkala» — «tayanmoq, umid boğlamoq» fe'lidan kelib çiqqan, manbalarda Tevekkel, Tavakkul kabi şakllarda ham uçraydi.1
Abdullaxon II xizmatida
13ÖzME'ga köra, 1581–1582-yillarda Tavakkal Buxoro hukmdori Abdullaxon II saroyida xizmat qilgan. U otasi Şiğayxon bilan birga Abdullaxonning Toşkent va Turkistonni boşqargan şayboniy hokim Boboxon (Bobo sulton) va ayrim qozoq sultonlariga qarşi kuraşida faol yordam bergan. Şu xizmatlari evaziga Şiğayxonga Xöjand viloyati, Tavakkalga esa 1582-yilda Ofarinkent viloyati in'om etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Tavakkal Bobo sulton bilan jangda ğolib çiqib, uni öldirgan va boşini Abdullaxonga yuborgan.
Keyinçalik xonning munosabati sovuqlaşganidan xavotirga tuşgan Tavakkal Daşti Qipçoqqa qaytib ketgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu 1583-yil boşida, Andijon va Ferğona yurişidan qaytişda röy bergan; tadqiqotçilar buni Abdullaxon Joji avlodidan bölgan raqiblaridan ehtiyot bölganligi va qozoqlarga va'da qilingan Turkiston şaharlarini bermagani bilan izohlaydi.
Mustaqil xon sifatida
13ÖzME'ga köra, Tavakkal mustaqillikka erişiş uçun Möğuliston va Buxoro xonligi bilan kuraşgan. U Şarqiy Turkistondagi Çaliş va Turfan viloyatlarining içki işlariga aralaşgan, bu yerlarning hokimlari uning körsatmasi bilan tayinlangan. Rusça Vikipediyaga köra, Tavakkal 1586-yilda Toşkentni egallaşga uringan, ammo Samarqanddan çiqqan qöşin oldida çekinişga majbur bölgan.
Rusça Vikipediyaga köra, xon fors tilini yaxşi bilgan, bu tilda masnaviy uslubida şe'rlar yozgan, naqşbandiya tariqatiga mansub bölgan, böysundirgan şaharlarida masjid va madrasalar qurdirgan.
Rossiya bilan aloqalari
13Tavakkal Rossiya bilan döstona aloqalar örnatişga intilgan. ÖzME'ga köra, Rossiya hukumati Örta Osiyo xonliklari bilan muzokaralarda undan vositaçi sifatida foydalanişni va Tavakkal bilan Eron şohi Abbos I örtasida Buxoro xonligiga qarşi ittifoq tuzişni közlagan. 1594-yil yanvarda podşo hukumati unga harbiy yordam va'da qilgan, 1595-yil may–iyulda esa Tavakkal huzurida Velyamin Stepanov boşçiligidagi rus elçilari bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1594-yilda Moskvaga Qul Muhammad boşçiligidagi qozoq elçiligi yuborilgan; uning maqsadlaridan biri xonning rus asirligidagi jiyani Uraz Muhammadni ozod qildiriş edi.
Movarounnahrga yuriş va vafoti
13ÖzME'ga köra, Abdullaxon II va uning öğli Abdulmöminxon vafotidan söng Tavakkal Movarounnahrni egallaşga uringan. U ukasi Işimxon (Esim sulton) bilan birga avval Toşkentni, söngra Samarqandni olib, Buxoro tomon yurgan. Rusça Vikipediyaga köra, Esim sulton yigirma ming askar bilan Samarqandda qoldirilgan, Tavakkal esa katta qöşin bilan Buxoroni qamal qilgan. Şahar himoyaçilari Pirmuhammadxon boşçiligida qattiq qarşilik körsatgan, keyingi janglarda qozoq qöşini köp marta mağlub bölgan. Buxoro yaqinidagi jangda oğir yarador bölgan Tavakkal Toşkentga qaytgan va 1598-yilda öşa yerda vafot etgan. Rusça Vikipediyaga köra, xalq xotirasida u botir sarkarda va davlat arbobi, şuningdek, bilimdon şoir sifatida saqlanib qolgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tavakkalxon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4231 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATavakkalxon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4231
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4231
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Тауекель-ханru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 26–27-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 26–27-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.