Arxangelsk viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Arxangelsk viloyati — Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismi şimolida joylaşgan viloyat, Şimoli-Ğarbiy federal okrug tarkibiga kiradi. Ma'muriy markazi — Arxangelsk şahri. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat norasmiy ravişda Pomorye deb ham ataladi va maydoni böyiça Rossiyaning Yevropa qismidagi eng katta mintaqa hisoblanadi. ÖzME'ga köra, viloyat tarkibiga Nenets muxtor okrugi, şuningdek, Kolguyev, Vaygaç, Novaya Zemlya, Frans-Iosif Yeri va Solovki orollari kiradi.1
Tarixi
13ÖzME'ga köra, viloyat 1937-yil 23-sentabrda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u Şimoliy ölkaning bölinişi natijasida tuzilgan; undan oldin bu hududda 1708-yilda barpo etilgan Arxangelsk gubernyasi mavjud bölgan. 10-asrgaça bu yerlarda asosan fin-ugor qabilalari yaşagan, keyin bu yerlarga ruslar köçib kela boşlagan. 15-asrda Novgorod yerlari Moskvaga qöşib olingan. 17-asr oxiriga kelib Arxangelsk Rus davlatining asosiy dengiz porti bölgan: rusça Vikipediyaga köra, mamlakat taşqi savdosining 60–80 foizi şu port orqali ötgan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, viloyat maydoni 587,4 ming km². U Şarqiy Yevropa tekisligining şimolida joylaşgan bölib, Oq, Barens va Kara dengizlari bilan tutaşadi. Markaziy qismi Şimoliy Dvina va uning irmoqlari kesib ötgan tekislikdan iborat, hududning kattagina qismi botqoqlik, ğarbda past qirlar, markazda Timan kryaji bor. Rusça Vikipediyaga köra, viloyatning katta qismi Uzoq Şimol hududlariga kiradi.
Iqlimi mö'tadil kontinental, şimoli-ğarbda dengiz, şimoli-şarqda subarktik iqlim xos. Yanvarning örtaça harorati janubi-ğarbda -12°, şimoli-şarqda -18° atrofida. ÖzME'ga köra, yillik yoğin 350–550 mm. Muhim daryolari — Şimoliy Dvina, Onega, Peçora, köllari köp. Tuproqlari tundra-gley, podzol va botqoq tuproqlar, igna bargli örmonlar keng tarqalgan.
Rusça Vikipediyaga köra, Arxangelsk şahridan 100 km şimolda Yevropadagi eng yirik olmos konlari, Nenets muxtor okrugida esa neft va gaz konlari joylaşgan. ÖzME kömir, torf va gips zaxiralarini ham qayd etadi.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 1999-yilda aholi 1,5 milliondan ortiq bölgan va asosan ruslar, nenetslar va komilardan iborat edi; viloyat Rossiyaning eng siyrak aholili hududlaridan biri hisoblanadi. Rusça Vikipediyaga köra, 2020-yil 1-yanvar holatiga Nenets muxtor okrugisiz viloyat aholisi 1 092 424 kişi bölgan.
Xöjaligi
13Viloyat yoğoç tayyorlaş, yoğoçsozlik, sellyuloza-qoğoz sanoati va yoğoç-taxta eksporti böyiça Rossiyaning muhim mintaqasi hisoblanadi. ÖzME'ga köra, Kotlasda yirik sellyuloza-qoğoz kombinati, Arxangelsk va Kotlasda kemasozlik va kema ta'mirlaş korxonalari bor, baliq sanoati ham rivojlangan. Rusça Vikipediyaga köra, Severodvinskdagi «Sevmaş» zavodi 2011-yildan Rossiyada atom suv osti kemalarini quradigan yagona korxona, Mirniy şahri yaqinida esa Plesetsk kosmodromi joylaşgan.
ÖzME'ga köra, qişloq xöjaligida sut çorvaçiligi yetakçi örin tutadi; sersut Xolmogori sigir zoti aynan şu yerda yaratilgan. Buğuçilik, baliq va dengiz hayvonlarini ovlaş bilan ham şuğullaniladi, ğalla ekinlaridan suli, arpa va buğdoy ekiladi. Moskva — Arxangelsk asosiy temir yöli viloyatni markaz bilan boğlaydi, Şimoliy Dvinada kema qatnaydi, Arxangelsk, Onega, Mezen va Naryan-Marda dengiz portlari bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Arxangelsk viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4235 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAArxangelsk viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4235
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4235
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Архангельская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 657–658-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 657–658-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.