Gotxold Efraim Lessing
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Gotxold Efraim Lessing (nemisça Gotthold Ephraim Lessing; 1729—1781) — nemis dramaturgi, şoiri, adabiyot va san'at nazariyotçisi, ma'rifatçilik davrining yirik vakili. ÖzME ham, Rusça Vikipediya ham uni nemis mumtoz adabiyotiga asos solganlardan biri deb hisoblaydi. Uning «Laokoon» risolasi, «Gamburg dramaturgiyasi» maqolalar turkumi hamda «Sara Sampson xonim», «Minna fon Barnxelm», «Emiliya Galotti» va «Donişmand Natan» pyesalari eng muhim asarlari sanaladi.1
Hayoti
13Lessing 1729-yil 22-yanvarda Saksoniyaning Kamens şahrida ruhoniy oilasida tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u oiladagi uçinçi farzand bölgan, dastlabki bilimni otasidan olgan, keyin Mayssendagi nufuzli maktabda qadimgi tillar va antik adabiyotni örgangan. ÖzME'ga köra, 1746—1748-yillarda Leypsig, 1748-yilda Vittenberg universitetida öqigan. Rusça Vikipediyaga köra, otasining istagi bilan ilohiyotni tanlagan bölsa-da, tez orada teatr va şe'riyatga berilib ketgan; ilk komediyasi 1748-yilda sahnaga qöyilgan.
Keyingi yillarda u asosan Berlinda jurnalist va taqrizçi bölib işlagan. ÖzME'ga köra, 1751—1755-yillarda Berlindagi gazeta bilan hamkorlik qilgan, 1754—1758-yillarda «Teatr kutubxonasi» jurnalini çiqargan. Rusça Vikipediyaga köra, u faylasuf Mozes Mendelson bilan dö'stlaşgan, 1760—1765-yillarda Breslauda bir generalning kotibi bölib işlagan, 1767-yildan Gamburgdagi milliy teatr bilan hamkorlik qilgan. 1770-yildan umrining oxirigaça Volfenbyuttel şahridagi maşhur gersog kutubxonasining kutubxonaçisi bölgan. 1776-yilda Eva Kyonigga uylangan, biroq ikki yildan keyin rafiqasi ham, yangi tuğilgan ögli ham vafot etgan. Lessing 1781-yil 15-fevralda Braunşveygda olamdan ötgan.
Dramaturgiyasi
13ÖzME'ga köra, Lessing fransuz klassitsizmining qat'iy qoidalariga kör-körona ergaşişni tanqid qilgan va unga qarşi milliy teatr ğoyasini ilgari surgan. 1755-yilda u Germaniyada birinçi bölib oddiy oila hayotidan olingan «Sara Sampson xonim» dramasini yozgan. 1767-yilda nemisça xarakterlar asosidagi «Minna fon Barnxelm» komediyasi paydo bölgan; Rusça Vikipediya uni nemis ma'rifatçilik teatrining eng muhim asarlaridan biri deb biladi. ÖzME «Emiliya Galotti» (1772) fojiasini dramaturg ijodining çöqqisi deb baholaydi: unda hukmdorlarning özboşimçaligi foş etiladi. Rusça Vikipediyaga köra, 1779-yilda naşr etilgan «Donişmand Natan» dramasi Lessingning diniy bağrikenglik haqidagi bahslarining sahnadagi davomi bölgan.
Nazariy qaraşlari
13ÖzME'ga köra, Lessingning nazariyadagi asosiy xizmati — şe'riyat hayotni butun jöşqinligi va töliqligi bilan aks ettirişi kerakligi haqidagi ta'limotni ilgari surgani hamda realistik teatr va drama tamoyillarini himoya qilgani. Bu fikrlar 1766-yilda çiqqan «Laokoon» risolasida bayon etilgan (ÖzME matnida yil xato bilan 1966 deb berilgan). Uning teatr haqidagi qaraşlari fransuz ma'rifatparvari Deni Didroning fikrlariga yaqin: ikkalasi ham sahnada soddalik va haqqoniylik tarafdori bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, Lessing teatrni axloq maktabi deb bilgan va undan tarixiy emas, psixologik haqiqatni talab qilgan.
Rusça Vikipediyaga köra, falsafada u ma'rifatçilik ratsionalizmiga sodiq qolgan, insoniyat tarixini ongning sekin-asta aqidalardan xalos böliş jarayoni deb tuşungan va söz erkinligini himoya qilgan. ÖzME uni Germaniyadagi materialistik an'analar boşlovçilaridan biri deb ham körsatadi.
Xotirasi
13ÖzME'ga köra, 1888—1943-yillarda Berlinda uning nomi bilan atalgan «Lessing-teatr» faoliyat körsatgan. Asarlari köp tillarga, jumladan rus tiliga tarjima qilingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gotxold Efraim Lessing // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4293 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGotxold Efraim Lessing. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4293
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4293
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Лессинг, Готхольд Эфраимru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 92–93-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 92–93-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.